Kontaminasiya təmiz və ya steril mühitə mikroorqanizmlərin, kimyəvi maddələrin, toksinlərin, radiasiyanın və ya digər yad maddələrin keçərək həmin mühitin saflığını pozmasıdır. Bu hal tibb, qida təhlükəsizliyi, su mənbələri, laboratoriyalar və sənaye sahələrində müşahidə oluna bilər.
Aztibb.az xəbər verir ki, kontaminasiya bakterial, kimyəvi, fiziki və radioaktiv olmaqla müxtəlif formalarda baş verə bilər. Bakterial kontaminasiyaya zərərli bakteriyaların qida, su, canlı toxuma və tibbi avadanlıqlara keçməsi, kimyəvi kontaminasiyaya isə ağır metallar, pestisidlər və təmizləyici maddələrin suya və qidaya qarışması misal göstərilə bilər.
Fiziki kontaminasiya qida və ya digər məhsullara şüşə, metal, plastik, toz və saç kimi yad cisimlərin qarışmasıdır. Radioaktiv kontaminasiya isə radioaktiv maddələrin ətraf mühitə, səthlərə, suya və ya canlı orqanizmə yayılması zamanı yaranır.
Çarpaz kontaminasiya mikroorqanizmlərin və ya allergenlərin çirkli mənbədən təmiz mühitə keçməsidir. Məsələn, çiy toyuq ətinə toxunmuş bıçağın yuyulmadan hazır qidanın doğranmasında istifadə edilməsi çarpaz kontaminasiyaya səbəb ola bilər. Əllərin və avadanlıqların düzgün təmizlənməməsi də bu riski artırır.
Kontaminasiya xüsusilə xəstəxana və laboratoriyalarda, qida istehsalı müəssisələrində, içməli su sistemlərində və yüksək təmizlik tələb edən sənaye sahələrində ciddi əhəmiyyət daşıyır. Tibbi nümunələrin xarici mikroorqanizmlərlə çirklənməsi analiz nəticələrinin yanlış çıxmasına və düzgün diaqnozun gecikməsinə səbəb ola bilər.
Qida və suyun kontaminasiyası isə ishal, qusma, qarın ağrısı, qızdırma və susuzlaşma ilə müşayiət olunan infeksiyalara yol aça bilər. Körpələr, yaşlılar, hamilələr və immun sistemi zəif şəxslər bu infeksiyaların ağırlaşması baxımından daha həssas qruplardır.
Kontaminasiya ilə infeksiya eyni anlayış deyil. Kontaminasiya mikroorqanizmlərin səthdə və ya materialda mövcud olmasıdır. İnfeksiya zamanı isə mikroorqanizm canlı toxumaya daxil olaraq çoxalır və xəstəlik törədir. Buna görə hər kontaminasiya infeksiya ilə nəticələnmir.
Kontaminasiyanın qarşısını almaq üçün əlləri mütəmadi yumaq, tibbi avadanlıqları düzgün sterilizasiya etmək, çiy və bişmiş qidaları ayrı saxlamaq, qida hazırlanan səthləri təmizləmək və suyun təhlükəsizliyinə nəzarət etmək vacibdir. Tibbi analizlər zamanı nümunələrin düzgün və steril şəraitdə götürülməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
İdrar analizlərində də kontaminasiya baş verə bilər. Nümunə götürülərkən dəri florasından bakteriyaların sidik qabına keçməsi analizdə yanlış nəticələr yarada bilər. Xüsusilə sidik kulturasında bir neçə bakteriyanın qarışıq şəkildə aşkarlanması nümunənin çirklənməsi ilə əlaqəli ola bilər və həkim təkrar analiz tövsiyə edə bilər.
Kontaminasiya şübhəsi olan qida və ya su istifadə edilməməli, tibbi nümunənin çirklənməsi ehtimalı varsa, analiz həkimin tövsiyəsi ilə təkrarlanmalıdır. Qida zəhərlənməsi, yüksək hərarət, güclü qusma və ishal kimi əlamətlər yarandıqda isə tibbi yardım almaq lazımdır.
