Müasir tibbi texnologiyaların inkişafı qan analizlərinin imkanlarını genişləndirir. Alimlər nanopartikullar, süni intellekt və maye biopsiya kimi üsullardan istifadə etməklə qanda əvvəllər aşkarlanması çətin olan zəif bioloji siqnalları müəyyənləşdirməyə çalışırlar.

Aztibb.az xəbər verir ki, yeni tədqiqatlar qandakı zülalların, DNT fraqmentlərinin və digər biomarkerlərin daha həssas üsullarla analiz edilməsinin xərçəng də daxil olmaqla müxtəlif xəstəliklərin daha erkən aşkarlanmasına və müalicənin fərdiləşdirilməsinə imkan verə biləcəyini göstərir.

Bu istiqamətlərdən biri nanopartikulların qanla qarşılıqlı təsirindən istifadə edən analizlərdir. Nanopartikullar qan dövranına daxil olduqda onların səthi müxtəlif zülallarla örtülür. “Protein korona” adlanan bu proses bəzi az miqdarda olan zülalların daha asan seçilməsinə imkan yarada bilər.

Tədqiqatlarda klassik üsullarla aşkarlanması çətin olan bəzi bioloji siqnalların nanopartikullara əsaslanan analizlərlə müəyyən edildiyi bildirilir. Bu yanaşma xəstəliklərin inkişaf mexanizmlərinin daha yaxşı öyrənilməsi üçün yeni imkanlar yaradır.

Süni intellekt də qan analizlərinin şərhində yeni imkanlar açır. SCORPIO adlı model təxminən 10 min xərçəng xəstəsinin məlumatları əsasında hazırlanıb və 21 xərçəng növü üzrə araşdırılıb. Model rutin qan analizləri və metabolik göstəricilər əsasında hansı xəstələrin immunoterapiyaya daha yaxşı cavab verə biləcəyini proqnozlaşdırmağa çalışıb.

Digər diqqətçəkən istiqamət maye biopsiyadır. Tanzaniya və Uqandada aparılan bir araşdırmada Burkitt limfomasından şübhələnilən 313 uşaq və gənc yetkin qiymətləndirilib. Ənənəvi toxuma patologiyası ilə diaqnozun qoyulması orta hesabla 46,8 gün çəkdiyi halda, maye biopsiya ilə bu müddətin 6,5 günə qədər azaldığı bildirilib.

Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, bu texnologiyaların bir qismi hələ tədqiqat və erkən təsdiqləmə mərhələsindədir. Yeni qan testlərinin yanlış müsbət nəticələr verə bilməsi, lazımsız müayinələrə və əlavə narahatlığa səbəb olması da nəzərə alınmalıdır.

Buna görə əsas məsələ yalnız yeni biomarkerlərin aşkarlanması deyil, əldə olunan məlumatın xəstənin diaqnostikası və müalicəsində real qərarları necə dəyişdirməsidir. Alimlərin fikrincə, gələcəkdə qan analizləri xərçəngin daha erkən aşkarlanması, müalicənin fərdiləşdirilməsi və bəzi invaziv müayinələrə ehtiyacın azaldılmasında daha böyük rol oynaya bilər.