Başqasının ağrıdan üzünü turşutduğunu gördükdən sonra vurulan iynənin daha ağrılı hiss olunması və ya əvvəllər ağrı yaşanmış bir məkana qayıtdıqda heç bir təmas olmadan belə həssaslığın artması bir çox insanın yaşadığı real hallardır. Alimlər uzun illər bu fenomenlərin arxasında duran beyin mexanizmlərini araşdırsalar da, onların hansı sinir əlaqələri ilə idarə olunduğunu dəqiq müəyyənləşdirə bilməmişdilər.

Tədqiqatçılar ağrı hissini gücləndirən konkret neyron yolunu aşkar edərək onun fəaliyyətinə birbaşa təsir göstərməyin mümkün olduğunu müəyyən ediblər.

Aztibb.az xəbər verir ki, araşdırmanın nəticələri nüfuzlu "Nature Communications" jurnalında dərc olunub.

Mütəxəssislərin fikrincə, insanların çoxu plasebo effekti ilə tanışdır. Bu zaman xəstə real müalicə almasa da, sağalacağına inandığı üçün ağrı və digər simptomlar azalır. Lakin bunun əksi olan və daha az tanınan nosebo effekti də mövcuddur.

Nosebo effekti zamanı insan təhlükə və ya ağrı gözlədikdə, əvvəlki mənfi təcrübələri xatırladıqda və ya başqasının əziyyət çəkdiyini gördükdə, orqanizm vəziyyətin tələb etdiyindən daha güclü ağrı reaksiyası yarada bilir.

Həkimlər bu fenomeni uzun illər müşahidə etsələr də, onun bioloji əsasları aydın deyildi. Araşdırmanın müəlliflərindən biri, Toronto Universitetinin Mississoqa kampusunun psixologiya və neyroelmlər professoru Lauren Martin bu prosesin beyində necə baş verdiyini öyrənməyə çalışıb.

Araşdırmalar zamanı diqqət mərkəzinə "xolesistokinin" (CCK) adlı siqnal molekulu gəlib. Bu maddə orqanizmdə həzm proseslərindən tutmuş əhval-ruhiyyənin tənzimlənməsinə qədər müxtəlif funksiyalar yerinə yetirir və uzun müddətdir ki, gözlənilən ağrı hissi ilə əlaqələndirilir.

Əvvəlki klinik sınaqlardan birində könüllülərə adi fizioloji məhlul vurulsa da, bunun ağrı yaradacağı bildirilib. Nəticədə iştirakçılar həqiqətən ağrı hiss ediblər. Lakin xolesistokininin təsirini bloklayan preparat tətbiq olunduqda bu süni şəkildə yaranmış ağrı hissi yox olub. Buna baxmayaraq, həmin maddənin beyində hansı yol vasitəsilə təsir göstərdiyi məlum deyildi.

Bu suala cavab tapmaq üçün iki tədqiqat qrupu fərqli üsullardan istifadə edib. Birinci qrup siçanları əvvəllər ağrı yaşadıqları mühitə qaytarıb. Heç bir yeni zədə olmasa da, heyvanlar yenidən ağrı hiss edirmiş kimi davranıblar.

İkinci qrup isə sosial müşahidə modelindən istifadə edib. Ağrı çəkən bir siçanı izləyən digər siçanlarda da ağrıya həssaslığın artdığı müşahidə olunub.

Maraqlıdır ki, hər iki eksperiment fərqli yanaşmaya əsaslansa da, eyni nəticəyə gətirib çıxarıb. Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, ağrını gücləndirən siqnal beyinin ön singulyar qabığından başlayaraq daha dərin yerləşən orta beyin mərkəzinə ötürülür.

Ön singulyar qabıq ağrının emosional tərəfinin – yəni ağrının nə qədər xoşagəlməz hiss edilməsinin – formalaşmasında mühüm rol oynayır. Orta beyində yerləşən digər mərkəz isə ağrı siqnallarının intensivliyini tənzimləyir.

Alimlər uzun müddətdir xolesistokininin nosebo effektində iştirak etdiyini düşünsələr də, ilk dəfə olaraq bu kimyəvi maddənin məhz emosional ağrı mərkəzindən orta beyinə ötürülən konkret neyron zənciri vasitəsilə təsir göstərdiyi sübut olunub.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, bu kəşf gələcəkdə xroniki ağrıların, ağrıya qarşı həddindən artıq həssaslığın və nosebo effekti ilə bağlı problemlərin müalicəsi üçün yeni terapevtik yanaşmaların hazırlanmasına imkan yarada bilər.