İnsan təkamülünün böyük hissəsi ərzində əcdadlarımızın bədən ölçüləri nəsildən-nəslə tədricən artırdı. Lakin təxminən 2–2,5 milyon il əvvəl bu qanunauyğunluq gözlənilmədən dəyişib.

Aztibb.az "Proceedings of the National Academy of Sciences" jurnalında dərc olunan araşdırmanın nəticələrinə diqqət çəkib.

Yeni tədqiqat göstərir ki, insanın təkamül ağacında bədən ölçüləri tədricən deyil, məhz həmin dövrdə kəskin şəkildə böyüyüb. 

Bu dönüş nöqtəsi təxminən Homo rudolfensis və Homo erectus/ergaster növlərinin meydana çıxdığı dövrə təsadüf edir. Tədqiqat Redinq Universiteti və Oksford Universitetinin alimləri tərəfindən aparılıb. Onun nəticələri homininlərin bədən ölçülərinin fasiləsiz və xətti şəkildə artaraq müasir insana çatdığına dair uzun illər qəbul edilən nəzəriyyəni təkzib edir.

Maraqlıdır ki, insanın bütün qohumları bu sürətli böyümə mərhələsini keçməyib. Homo floresiensis və Homo naledi kiçik bədən quruluşunu qoruyub saxlayıblar. Ən qədim qohumlarımızdan olan avstralopiteklərin orta çəkisi təxminən 40 kiloqram olub, boyları isə müasir uşaqların boyuna yaxın idi.

Bunun əksinə olaraq, Homo erectus/ergaster nümayəndələri tamamilə fərqli inkişaf yolu keçiblər. Onlar orta bədən çəkisi 60 kiloqram və daha artıq olan ilk homininlər hesab olunurlar ki, bu da bir çox müasir insanın çəkisinə uyğundur.

Beləliklə, paleontoloji materiallar göstərir ki, insanın təkamülü vahid istiqamətdə irəliləməyib. Əksinə, insan nəslinin müxtəlif budaqlarında eyni vaxtda bir-birindən fərqli inkişaf strategiyaları formalaşıb.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi, Redinq Universitetinin alimi Ceykob Qardner bildirib: "Uzun illər aparılan müxtəlif tədqiqatlar əcdadlarımızın bədən ölçülərinin zamanla tədricən artdığı, yoxsa müəyyən bir mərhələdə kəskin sıçrayış etdiyi barədə fərqli nəticələrə gəlirdi. Biz hesab edirik ki, bunun səbəbi hər bir araşdırmanın daha mürəkkəb mənzərənin yalnız müəyyən hissəsini əhatə etməsi idi."

Alimlər bütün məlum fosil qalıqlarını birlikdə təhlil etdikdən, müxtəlif elmi hipotezələri müqayisə etdikdən və növlər arasındakı qohumluq əlaqələrini nəzərə aldıqdan sonra daha aydın mənzərə əldə ediblər. Onların fikrincə, doğru cavab müxtəlif nəzəriyyələrin birləşməsində gizlənir. Yəni insan təkamülü sadəcə bədən ölçülərinin davamlı artması ilə izah oluna bilməz.

Araşdırma göstərir ki, ən mühüm dəyişikliklər sonradan, məhz Homo cinsi daxilində baş verib. Eyni zamanda, insan nəslinin digər budaqları, o cümlədən çox kiçik bədən quruluşuna malik bəzi növlər tamamilə fərqli təkamül yolu seçiblər.

Bu nəticələrə gəlmək üçün tədqiqatçılar 21 hominin növünə aid 386 fosil nümunəsindən əldə olunmuş bədən kütləsi məlumatlarını toplayıblar. Beləliklə, təhlil həm müasir insanın, həm də nəsli kəsilmiş yaxın qohumlarının demək olar ki, bütün məlum nümayəndələrini əhatə edib.

Komanda milyonlarla il ərzində bədən ölçülərində baş verən dəyişiklikləri izləməyə imkan verən statistik modellərdən istifadə edib. Təhlil göstərib ki, əvvəlki tədqiqatlar tamamilə yanlış olmayıb. Sadəcə onların hər biri bütöv mənzərənin yalnız müəyyən hissəsini araşdırdığı üçün nəticələr arasında fərqlər yaranıb.