İsveçin Linköpinq Universitetinin alimləri genişmiqyaslı tədqiqatda COVID-19-u keçirmiş bir çox insanın niyə illərlə görmə problemlərindən əziyyət çəkdiyini, halbuki adi oftalmoloji müayinələr zamanı heç bir patologiyanın aşkarlanmadığını izah ediblər.
Aztibb.az "Nature Communications" jurnalında dərc olunan məqaləyə istinadən yazır ki, prospektiv tədqiqat çərçivəsində mütəxəssislər xəstəxanaya yerləşdirilmədən COVID-19-un yüngül formasını keçirmiş, lakin davamlı göz simptomları ilə üzləşən 100 nəfəri müayinə ediblər. Bu əlamətlər sağaldıqdan sonra 3 aydan 3 ilədək davam edib. Müqayisə məqsədilə COVID-19-u yüngül keçirmiş, lakin gözlə bağlı heç bir şikayəti olmayan 32 nəfərdən ibarət nəzarət qrupu da formalaşdırılıb.
Tədqiqatın nəticələri narahatlıq doğurur. Bir çox pasiyent işığa həssaslıq, gözlərdə qum hissi, tez yorulma, görmənin bulanıqlaşması, göz ağrısı, baş ağrıları, oxuyarkən və ya kompüterdə işləyərkən fokuslanmaqda ciddi çətinliklərdən şikayət edib. İştirakçıların təxminən üçdə biri bu problemlər səbəbindən tam və ya qismən əmək qabiliyyətsizlik vərəqəsi götürmək məcburiyyətində qalıb. Alimlər qeyd edirlər ki, bu simptomlar insanların həyat keyfiyyətini və əmək qabiliyyətini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır.
Xüsusilə diqqətçəkən məqam odur ki, standart oftalmoloji müayinələr əksər hallarda normal nəticələr göstərir. Yalnız in vivo konfokal mikroskopiya, bəbək reaksiyasının təhlili və göz yaşı mayesinin proteomik analizi kimi müasir diaqnostik üsullar tətbiq edildikdə real zədələnmələr aşkar edilir. Tədqiqat zamanı buynuz qişanın subbazal sinir liflərinin sıxlığının azalması, göz qırpma refleksinin zəifləməsi, dendritik və T-limfositlərin aktivləşməsi ilə müşayiət olunan xroniki iltihab əlamətləri, həmçinin gözün avtonom sinir sistemində pozğunluqlar müəyyən edilib.
Göz yaşının zülal tərkibinin analizi isə ağır, hətta ölümcül COVID-19 hallarında müşahidə olunan profilə çox bənzər nəticələr göstərib. Bu isə onu deməyə əsas verir ki, hətta yüngül keçən infeksiya belə güclü immun reaksiyalar zəncirini işə sala, nəticədə uzunmüddətli neyroiltihaba və periferik neyropatiyaya səbəb ola bilər.
Tədqiqatın müəllifləri, o cümlədən aparıcı tədqiqatçı Petros Mustardas və professor Nil Laqali bildirirlər ki, söhbət disavtonomiya, immun sisteminin tarazlığının pozulması və sinir zədələnməsi ilə əlaqəli yeni tanınan klinik vəziyyətdən – post-COVID göz sindromundan gedir. Onlar zədələnmiş pasiyentlərin müəyyən edilməsinə 77–91 faiz dəqiqliklə imkan verən diaqnostik modellər hazırlayıblar.
Tədqiqatın nəticələri və perspektivlər
Araşdırma bir daha təsdiqləyir ki, SARS-CoV-2 infeksiyası xəstəliyin kəskin mərhələsi ağır keçməsə belə, sinir sisteminə, o cümlədən periferik sinirlərə ciddi zərər verə bilər. Alimlərin fikrincə, bu ağırlaşmaların inkişafında xroniki T-limfosit vasitəçiliyi ilə yaranan iltihab əsas rol oynayır.
Kəşf böyük praktik əhəmiyyət daşıyır. Artıq həkimlər pasiyentlərin şikayətlərini psixosomatik və ya izahsız hesab etmək əvəzinə, onları ixtisaslaşmış diaqnostik müayinələrə yönləndirə bilərlər. Gələcəkdə isə bu nəticələr neyroiltihabın azaldılmasına və zədələnmiş sinir liflərinin bərpasına yönəlmiş hədəfli müalicə üsullarının hazırlanmasına zəmin yarada bilər.
Hazırda tədqiqat müəllifləri tibb ictimaiyyətini COVID-19-un uzunmüddətli nəticələrinin daha fəal öyrənilməsinə, xüsusilə görmə və ya nevroloji simptomlar müşahidə olunan şəxslər üçün uzunmüddətli müşahidə protokollarının hazırlanmasına çağırırlar.
