COVID-19-dan bəhs edilərkən diqqəti yalnız ona səbəb olan SARS-CoV-2 virusuna yönəltmək asandır.
Aztibb.az “Nature” jurnalında dərc olunmuş tədqiqata istinadən yazır ki, COVID-19-un insanlara təsir mexanizminə digər amillər də təsir göstərə bilər.
COVID-19 infeksiyasına yoluxmuş şəxslərdə yatmış (latent) virusların reaktivasiyası qiymətləndirilib. Alimlər müəyyən ediblər ki, bəzi virusların yenidən aktivləşməsi baş verir və bu proses həm kəskin COVID-19-un ağır gedişi, həm də ehtimal ki, uzunmüddətli COVID-19 (long COVID) sindromu ilə əlaqəlidir.
Ümumilikdə, latent virusların reaktivasiyasının COVID-19-un gedişatını ağırlaşdırması mümkündür, lakin bu mərhələdə əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.
Müəlliflər bildirirlər ki, insan orqanizmində tez-tez yatmış vəziyyətdə viruslar mövcud olur və onlar müəyyən şəraitdə, məsələn, kritik vəziyyətlərdə yenidən aktivləşə bilirlər. COVID-19 zamanı virusların reaktivasiyası hələlik haqqında kifayət qədər məhdud məlumatın olduğu bir sahədir.
Tədqiqatçılar “Immunophenotyping Assessment in a COVID-19 Cohort” (IMPACC) tədqiqatının məlumatlarından istifadə ediblər. Bütün iştirakçılar COVID-19 səbəbilə xəstəxanaya yerləşdirilmiş və SARS-CoV-2 diaqnozu təsdiqlənmiş yetkin yaşlı şəxslər olub.
Tədqiqat qrupu qan və burun yaxması kimi nümunələrin nəticələrini təhlil edərək, xəstəxanaya yerləşdirildikdən sonrakı bir ilədək olan bəzi məlumatları araşdırıb. Tədqiqata cəlb olunduqları zaman iştirakçılar heç bir COVID-19 peyvəndi qəbul etməmişdilər. İştirakçılar, həmçinin COVID-19 xəstəliyinin ağırlıq dərəcəsinə görə kateqoriyalara bölünüblər.
Tədqiqatçılar iştirakçılardan toplanmış nümunələrdə bir neçə virus aşkar ediblər. İştirakçılarda xüsusilə Herpesviridae və Anelloviridae ailələrinə aid virusların reaktivasiyası müşahidə olunub.
Tədqiqat müəllifləri məhz Herpesviridae və Anelloviridae ailələrindən olan viruslara diqqət yetirmələrini bu kohortda sözügedən virusların daha geniş yayılması ilə izah edirlər.
Ümumilikdə müəyyən edilib ki, ağır gedişatlı COVID-19 xəstələrinin təxminən 48%-də virus reaktivasiyası qeydə alınıb. Onların təxminən üçdə ikisində isə “kəskin dövrdə yalnız bir virus aşkar edilib”.
Müxtəlif virusların aktivləşməsi fərqli vaxtlarda baş verib. Məsələn, hər ikisi herpesə səbəb olan insan alfa-herpesvirusu (HSV1) və sitomeqalovirus iştirakçılar xəstəxanaya yerləşdirildikdən təxminən 20 gün sonra reaktivasiya olunub.
Daha sonra tədqiqatçılar xəstəxanaya yerləşdirildikdən sonrakı 40 gün ərzində reaktivasiya olunmuş virusların aşkarlanmasının COVID-19-un ağırlıq dərəcəsi ilə əlaqəli olub-olmadığını araşdırıblar. Bu təhlil bir sıra qanunauyğunluqları üzə çıxarıb.
