Moskva Fizika-Texniki İnstitutunun (MFTİ) Canlı Sistemlər Mərkəzinin tədqiqatçıları insan donorlarından əldə olunan tor qişa fraqmentlərinin laboratoriya şəraitində yetişdirilməsi üsulunu hazırlayıblar. Yeni texnologiya gen terapiyasında istifadə olunan virus vektorlarının heyvanlar üzərində sınaqlara başlamazdan əvvəl qiymətləndirilməsinə imkan verəcək.
Aztibb.az "İzvestiya" nəşrinə istinadən yazır ki, tədiqiqat fotoreseptorların degenerasiyası nəticəsində yaranan korluğun müalicəsi istiqamətində aparılan araşdırmaları daha sürətli və təhlükəsiz edəcək.
Tor qişa nümunələri vəfat etmiş donorların gözlərindən əldə olunur. Toxuma götürüldükdən sonra ilk altı saat ərzində emal edilir və xüsusi qidalandırıcı məhlulda membran əsaslı daşıyıcılara yerləşdirilir. Bu metod sayəsində tor qişanın həyat qabiliyyəti iki həftəyədək qorunub saxlanılır ki, bu da yeni gen daşıyıcı virusların və terapevtik platformaların sınaqdan keçirilməsi üçün kifayət edir.
MFTİ-nin Genom Mühəndisliyi Laboratoriyasının elmi əməkdaşı və retinal xəstəliklərin gen terapiyası qrupunun rəhbəri Alsallum Almakdad bildirib ki, donor tor qişasından əldə olunan eksplantların kultivasiyasına əsaslanan yanaşma virus vektorlarının insan toxuması ilə qarşılıqlı təsirini birbaşa öyrənməyə imkan verir. Onun sözlərinə görə, bu zaman toxumanın mürəkkəb quruluşu və hüceyrə tipləri qorunub saxlanılır, baxmayaraq ki, metod bir neçə mürəkkəb mərhələni özündə birləşdirir.
Yeni üsulun əsas üstünlüyü ondan ibarətdir ki, tədqiqatçılar virus vektorlarının insan tor qişası ilə qarşılıqlı təsirini birbaşa müşahidə edə bilirlər. Bu, ənənəvi heyvan modelləri ilə müqayisədə əhəmiyyətli üstünlük hesab olunur. Çünki heyvanlar üzərində əldə edilən nəticələr çox vaxt insan gözündə tam şəkildə təkrarlanmır, əlavə olaraq bu cür eksperimentlər yüksək maliyyə xərcləri və etik müzakirələr doğurur.
Mütəxəssislərin fikrincə, yeni texnologiya tor qişanın geniş yayılmış xəstəliklərinin müalicəsinə yönəlmiş terapiyaların hazırlanmasını sürətləndirə bilər. Bunlara milyonlarla insanın əziyyət çəkdiyi piqment retiniti, Ştarqardt xəstəliyi və yaşa bağlı makulyar degenerasiya daxildir.
Alimlər hesab edirlər ki, bu yanaşma gələcəkdə gen terapiyasının effektivliyinin artırılmasına və görmə qabiliyyətinin itirilməsi ilə nəticələnən xəstəliklərin müalicəsində yeni imkanların yaranmasına şərait yaradacaq.
