Qəbizlik və qarın ağrısı çox vaxt eyni vaxtda müşahidə olunsa da, alimlər bağırsağın hərəkətlərini və burada yaranan hissləri sinir sisteminin necə əlaqələndirdiyini hələ tam başa düşməyiblər.
Aztibb.az "bioRxiv" platformasında dərc edilən məqaləyə istinadən yazır ki, siçanlar üzərində aparılan yeni araşdırmada alimlər hər iki prosesdə iştirak edə biləcək xüsusi neyron qrupunu müəyyən ediblər. Tədqiqat zamanı qalın bağırsağın ayrılmış hissələrində bu sinir hüceyrələri aktivləşdirildikdə nəcis kütlələrinin irəliləməsi sürətlənib. Eyni neyronların canlı siçanlarda stimullaşdırılması isə ağrı və ya narahatlıqla əlaqələndirilən davranışlara səbəb olub.
Alimlərin fikrincə, bu nəticələr göstərir ki, bağırsaqdakı eyni neyronlar həm qalın bağırsaq möhtəviyyatının hərəkətini tənzimləyə, həm də orqanizmin bağırsaqda baş verənləri hiss etməsində rol oynaya bilər. Araşdırmanın nəticələri hələ elmi rəy prosesindən keçməyib
Tədqiqatın həmmüəllifi Daniel Verbaro bildirib ki, bu neyronlar iltihaba birbaşa cavab verə bilər.
Həzm sistemi enterik sinir sistemi adlanan geniş sinir hüceyrələri şəbəkəsinə malikdir. Bu sistem bəzən "ikinci beyin" adlandırılır və həzmin tənzimlənməsində, həmçinin bağırsaq möhtəviyyatını irəli aparan əzələ yığılmalarının koordinasiyasında mühüm rol oynayır.
Bundan əvvəl Nature jurnalında dərc olunmuş araşdırma göstərmişdi ki, müxtəlif qida maddələri siçanların enterik sinir sistemində fərqli neyron qruplarını aktivləşdirir. Bu isə bağırsağın öz sinir sisteminin daxildə yaranan siqnalları aşkar edib fərqləndirə bildiyini göstərir.
Lakin enterik sinir sistemi çoxsaylı müxtəlif neyron növlərindən ibarətdir və onların hər birinin funksiyası hələ tam öyrənilməyib.
Yeni araşdırmada alimlər bağırsağın daxilində yerləşən hissiyyat neyronlarını beyin və onurğa beyni ilə əlaqə yaradan sinir hüceyrələrindən fərqləndirə biləcək genetik marker axtarıblar. Təhlillər nəticəsində diqqət Pdyn geninə yönəlib. Bu gen prodinorfin adlı zülalın sintezinə cavabdehdir.
Genetik cəhətdən dəyişdirilmiş siçanlardan istifadə edən tədqiqatçılar Pdyn ilə əlaqəli neyronları izləyərək müəyyən ediblər ki, bu hüceyrələr əsasən qalın bağırsağın enterik sinir sistemində toplanır və onların bir hissəsi bağırsağın hərəkətini idarə edən sinir şəbəkəsinə daxildir.
Bu, alimlərə bağırsaq möhtəviyyatının irəliləməsində iştirak edə biləcək konkret neyron qrupunu araşdırmağa imkan verib.
Hüceyrələrin elektrik xüsusiyyətləri göstərib ki, onlar qısa və sürətli impulslarla cavab verir: stimullaşdırıldıqda bir və ya iki siqnal göndərir, sonra isə stimul davam etsə belə susurlar.
Sonrakı mərhələdə alimlər optogenetik üsulla bu neyronları işıq vasitəsilə aktivləşdiriblər. Siçanlardan çıxarılmış qalın bağırsaqda bu stimullaşdırma nəcis kütlələrinin irəliləməsini sürətləndirib.
Daniel Verbaronun sözlərinə görə, ex vivo şəraitində aparılan bu təcrübələr həmin neyronların bağırsaq hərəkətlərinə təsir etdiyinə dair ən güclü sübutlardan biridir.
Qalın bağırsaq orqanizmdən çıxarıldığı üçün artıq beyin, onurğa beyni və digər xarici sinirlərdən siqnal almırdı. Bu da bağırsağın öz sinir sisteminin müstəqil fəaliyyətini qiymətləndirməyə imkan verib.
Bununla belə, eyni neyronların canlı siçanlarda aktivləşdirilməsi ifraz olunan nəcisin miqdarını dəyişməyib. Alimlər bunu canlı orqanizmdə bağırsaq hərəkətlərinin həm enterik sinir sistemindən, həm də bağırsaqdan kənar sinirlərdən gələn siqnallarla birlikdə tənzimlənməsi ilə izah edirlər.
Stimullaşdırma nəcisin həcmini dəyişməsə də, siçanlarda fərqli davranış müşahidə olunub: onlar hərəkətsiz qalıb və göz ətrafındakı dərini gəriblər. Bu davranış heyvanlarda ağrı və ya narahatlığın göstəricisi hesab olunur.
Alimlər hesab edirlər ki, bu neyronlar yalnız bağırsaq hərəkətlərində deyil, həm də bağırsaqda baş verən proseslərin hiss olunmasında iştirak edə bilər. Bununla belə, onların birbaşa ağrı yaradıb-yaratmadığı hələ məlum deyil.
Tədqiqatçılar həmçinin müəyyən ediblər ki, bu neyronlar iltihabla əlaqəli siqnalları qəbul etməyə imkan verən xüsusiyyətlərə malikdir. Buna əsasən ehtimal olunur ki, onlar iltihab proseslərinə də reaksiya verə bilərlər. Lakin bu fərziyyə hələ eksperimental olaraq təsdiqlənməyib.
