Daxili qanaxmaların dayandırılmasında istifadə oluna biləcək nanohissəciklərin optimal ölçüsü ilə bağlı mühüm nəticələr ortaya qoyulub.
Aztibb.az "Biomedya" nəşrinə istinadən yazır ki, travmatik xəsarətlər dünyada 45 yaşadək insanlar arasında əsas ölüm səbəblərindən biridir və hər il 3 milyondan çox insanın ölümünə səbəb olur. Bu ölümlərin qarşısının alınması məqsədilə tədqiqatçılar daxili zədələnmə nahiyəsinə çataraq qan laxtalanmasında iştirak edən trombositləri həmin bölgəyə cəlb edə bilən inyeksiya olunan nanohissəciklər üzərində çalışırlar.
Bu yanaşma heyvanlar üzərində aparılan tədqiqatlarda ümidverici nəticələr göstərsə də, hələ insanlarda klinik sınaq mərhələsinə çatmayıb. Bunun əsas səbəblərindən biri nanohissəciklərin orqanizmdə necə hərəkət etdiyi, necə təsir göstərdiyi və təhlükəsizliyi barədə məlumatların məhdud olmasıdır.
ABŞ-ın Massaçusets Texnologiya İnstitutunun (MIT) kimya mühəndisləri müxtəlif ölçülü polimer nanohissəciklərin orqanizmdə yayılmasını və qanaxmanın dayandırılmasında mühüm rol oynayan trombositlərlə qarşılıqlı əlaqəsini sistematik şəkildə araşdırıblar.
Təxminən 150 nanometrlik hissəciklər daha effektivdir
Siçanlar üzərində aparılan təcrübələr göstərib ki, təxminən 150 nanometr diametrində olan orta ölçülü nanohissəciklər qanaxmanın dayandırılmasında daha effektiv nəticə verir. Eyni zamanda bu hissəciklərin ağciyərlər və digər hədəfdən kənar orqanlarda toplanma ehtimalı daha böyük hissəciklərlə müqayisədə aşağı olub.
Tədqiqatda PEG-PLGA adlı biouyğun polimerdən və trombositləri cəlb etmək xüsusiyyətinə malik GRGDS peptidindən istifadə edilib. Alimlər nanohissəcikləri üç əsas ölçü qrupunda – 100 nanometrdən kiçik, 140–220 nanometr və 500–650 nanometr diametrində – müqayisə ediblər.
Laboratoriya sınaqlarında müxtəlif ölçülü hissəciklərin aktiv trombositlərlə qarşılıqlı əlaqəsi araşdırılıb. Kiçik nanohissəciklər trombositlərə daha yüksək nisbətdə bağlansa da, ümumi effektivlik baxımından orta ölçülü hissəciklər üstün nəticə göstərib. Tədqiqatçıların fikrincə, burada məqsəd sadəcə hissəciklərin trombositlərə bağlanması deyil, mümkün qədər çox trombositin qanaxma nahiyəsinə cəlb edilməsidir.
Böyük hissəciklər ağciyərlərdə toplana bilər
Növbəti mərhələdə müxtəlif ölçülü nanohissəciklər sağlam siçanlara yeridilərək onların orqanizmdə nə qədər müddət dövr etdiyi və hansı toxumalarda toplandığı araşdırılıb.
Nəticələr böyük hissəciklərin ağciyərlərdə və digər hədəfdən kənar nahiyələrdə daha çox toplandığını göstərib. Bu isə nəzəri olaraq həmin bölgələrdə arzuolunmaz qan laxtalanması riskini artıra bilər.
Daxili zədələnmə modeli üzərində aparılan sınaqlarda isə orta ölçülü nanohissəciklər həm qanaxmanın dayandırılması, həm də zədələnmə nahiyəsində toplanma baxımından daha yaxşı nəticə göstərib.
MIT Kimya Mühəndisliyi Departamentinin rəhbəri, professor Paula Hammondun sözlərinə görə, məqsəd nanohissəciklərin qaraciyər və dalaq kimi orqanizmin təbii filtrasiya sistemlərində toplanmasından daha çox, qanaxma nahiyəsinə yönəlməsini təmin etməkdir.
Müalicə gələcəkdə təcili yardım vasitəsinə çevrilə bilər
Tədqiqatçılar hazırda orta ölçülü nanohissəcikləri daha böyük heyvan modellərində sınaqdan keçirməyi, onların təhlükəsizliyini və optimal dozalarını müəyyənləşdirməyi planlaşdırırlar.
Alimlərin əsas məqsədi bu texnologiyanı ağır travma nəticəsində yaranan daxili qanaxmalarda ilkin tibbi yardım vasitəsi kimi inkişaf etdirməkdir. Belə bir müalicə qanaxmanı müvəqqəti nəzarətdə saxlayaraq xəstənin xəstəxanaya çatması və tam tibbi yardım alması üçün əlavə vaxt qazandıra bilər.
Professor Hammondun sözlərinə görə, bu nanohissəciklər daxili qanaxmanın bütün halları üçün universal həll deyil. Lakin onların əsas potensialı xəstənin lazımi tibbi yardıma çatmasına qədər kritik bir neçə saat ərzində qanaxmanın nəzarətdə saxlanmasına kömək etməkdir.
