Beyin normal fəaliyyətini davam etdirmək üçün maddələr mübadiləsi nəticəsində yaranan tullantıları daim xaric etməlidir. Bu prosesdə onurğa beyni-maye sistemi (serebrospinal maye) mühüm rol oynayaraq beta-amiloid, fosforlaşmış tau zülalı və alfa-sinuklein kimi zülalları orqanizmdən uzaqlaşdırır. Bu maddələrin beyində normadan artıq toplanması Alzheimer, Parkinson və digər neyrodegenerativ xəstəliklərin inkişafı ilə əlaqələndirilir.

Aztibb.az "Medicalnewstoday" nəşrinə istinadən yazır ki, alimlərə uzun müddətdir məlumdur ki, bu tullantıların böyük hissəsi limfa damarları vasitəsilə boyun nahiyəsində yerləşən limfa düyünlərinə daşınır. Lakin indiyədək cavabsız qalan əsas suallardan biri serebrospinal mayenin beyni əhatə edən hörümçək toru qişasını (araxnoid qişa) necə keçərək limfa sisteminə çatması idi.

Cənubi Koreyanın Əsas Elmlər İnstitutunun (IBS) Damar Araşdırmaları Mərkəzinin direktoru Ko Qou Yonun rəhbərlik etdiyi, Koreya, Finlandiya və ABŞ alimlərinin iştirak etdiyi beynəlxalq tədqiqat qrupu bu mexanizmi izah edən mühüm anatomik quruluşu aşkar edib. Araşdırmanın nəticələri nüfuzlu Cell jurnalında dərc olunub.

Tədqiqatçılar araxnoid qişada serebrospinal mayenin birbaşa beyin qişalarının limfa damarlarına keçməsinə imkan verən mikroskopik dəliklər müəyyən ediblər. Onlar bu strukturları "araxnoid fenestrasiyaları" adlandırıblar. Kəşf beyindən tullantıların xaric olunmasının indiyədək ən ətraflı təsvir edilən yolunu ortaya qoyur. Həmçinin müəyyən edilib ki, bu drenaj sistemi yaş artdıqca zəifləyir, lakin yaşlı siçanlarda onun funksiyasını qismən bərpa etmək mümkündür.

Araşdırmada üçölçülü görüntüləmə texnologiyaları, genetik modifikasiya olunmuş laboratoriya siçanları, toxumaların şəffaflaşdırılması, skanedici elektron mikroskopiya, funksional izləyici maddələr və qeyri-insan primatları üzərində müqayisəli tədqiqat metodlarından istifadə olunub.

Alimlər iybilmə soğanaqları ilə beyni burun boşluğundan ayıran ələkvari sümük arasında yerləşən xüsusi limfa şəbəkəsini aşkar ediblər. Araxnoid qişanın digər hissələrindən fərqli olaraq, bu sahədə diametri təxminən 2–12 mikrometr olan çoxsaylı mikroskopik dəliklər müşahidə edilib.

Serebrospinal mayeyə yeridilən flüoresan izləyici maddələrin bu dəliklərin ətrafında toplandığı, araxnoid maneəni keçərək beyin qişalarının limfa damarlarına daxil olduğu, daha sonra ələkvari sümüyü keçib burun selikli qişasının limfa damarları vasitəsilə boyun limfa düyünlərinə çatdığı müəyyən edilib.

Tədqiqat zamanı analoji araxnoid dəliklər makaka meymunlarında da aşkar olunub. Bu isə həmin xüsusi drenaj mexanizminin yalnız siçanlarda deyil, digər məməlilərdə və ehtimal ki, insanlarda da mövcud ola biləcəyini göstərir.

Alimlərin fikrincə, bu kəşf Alzheimer, Parkinson və digər neyrodegenerativ xəstəliklərin yaranma mexanizmlərinin daha dərindən öyrənilməsi, həmçinin gələcəkdə yeni müalicə üsullarının hazırlanması üçün mühüm elmi zəmin yarada bilər.