Özünəinam insanda nəzarət hissi yaradır, beynin iki neyron şəbəkəsi isə bu qiymətləndirməni qələbə və ya məğlubiyyətdən nə dərəcədə fayda əldə etdiyimizə çevirir.
Aztibb.az xəbər verir ki, tədqiqat “Neuron” jurnalında dərc olunub.
İşə qəbul üçün göndərdiyiniz ərizəyə heç bir cavab gəlmədikdə, bunun səbəbinin zəif CV, yoxsa əmək bazarındakı əlverişsiz vəziyyət olduğunu müəyyənləşdirməli olursunuz. Səbəbi düzgün qiymətləndirməmək növbəti ayınızı yanlış problemin həllinə sərf etməyinizə gətirib çıxara bilər.
Oksford Universitetinin tədqiqatçıları bildirirlər ki, beyin belə bir suala cavabı qismən nəticə məlum olmamışdan əvvəl, insanın öz hərəkətlərinə nə dərəcədə əmin olmasına əsaslanaraq müəyyənləşdirir. Alimlər bu prosesi 22 sağlam yetkin insan üzərində müşahidə edib, daha sonra isə baş dərisindən keçən maqnit impulsları vasitəsilə həmin mexanizmə müdaxilə ediblər.
Tədqiqatın rəhbəri, Oksford Universitetinin Eksperimental Psixologiya fakültəsinin əməkdaşı Yanhe Liu baş verən prosesi belə izah edir:
“Nəticənin öz hərəkətlərimizin, yoxsa nəzarətimizdən kənarda olan amillərin nəticəsi olduğunu bilmək öyrənmə prosesi üçün fundamental əhəmiyyət daşıyır. Məsələn, oxatan hədəfi vura bilmədikdə, texnikasını düzəltməli, yoxsa külək kimi xarici amilin təsirini nəzərə almalı olduğuna qərar verməlidir. Səbəbin yanlış müəyyənləşdirilməsi səhv nəticə çıxarılmasına gətirib çıxara bilər”.
18-45 yaş aralığında olan könüllülər 7 teslalıq MRT aparatında uzanaraq sadə bir oyunda iştirak ediblər. Ekrandakı ağ kvadratın üzəri mavi və narıncı nöqtələrlə doldurulub və iştirakçılardan hansı rəngdə nöqtələrin daha çox olduğunu müəyyənləşdirmək tələb olunub. Lakin nöqtələrdən ibarət buludun yalnız bir hissəsi görünürdü. Bəzi sınaqlarda iştirakçılar 400 nöqtənin 80 faizini, digər sınaqlarda isə cəmi 10 faizini görə bilirdilər. Yalnız onda bir hissənin göründüyü vəziyyətdə qərar qəbul etmək, demək olar ki, sikkə atmaq kimi təsadüfi xarakter daşıyırdı və tədqiqatçıların əsas məqsədi məhz bu qeyri-müəyyənliyi araşdırmaq idi.
Hər seçimdən sonra iştirakçılardan qərarlarına nə dərəcədə əmin olduqlarını göstərən şkalada seçim etmələri istənilib. Şkala “tamamilə əmin deyiləm”dən “tamamilə əminəm”ə qədər dəyişirdi. Daha sonra ekranda nəticə göstərilirdi. İştirakçılar bilirdilər ki, qərarı iki komissiyadan biri verir, lakin hansı komissiyanın qiymətləndirmə apardığını bilmirdilər.
“Neytral komissiya” iştirakçıları real nəticələrə əsasən qiymətləndirirdi. “Təsadüfi komissiya” isə iştirakçının nə etdiyindən asılı olmayaraq, qələbə və ya məğlubiyyəti bərabər ehtimalla müəyyənləşdirirdi.
Sınaqların bəzi bloklarında nəticələrin 90 faizi əsasən iştirakçıların tapşırığı yerinə yetirmə nəticələrinə əsasən qiymətləndirilirdi. Digər bloklarda isə vəziyyət əksinə idi və nəticələrin yalnız 10 faizi iştirakçıların fəaliyyətindən asılı olurdu. İştirakçılara hansı blokda olduqları heç vaxt bildirilmirdi. Buna görə onlar prosesin gedişində bunu təxmin etməli idilər.
İnsanlar məsuliyyəti başqalarının üzərinə atmaq üçün özünəinamlarından istifadə edirdilər. Eyni vəziyyət dəfələrlə təkrarlanırdı: iştirakçı qərarına əmin olduqda və ekranda səhv nəticəsi gördükdə, əsasən günahı təsadüfi komissiyanın üzərinə atırdı. Əksinə, insan qərarına şübhə ilə yanaşır və eyni mənfi nəticəni əldə edirdisə, bunu öz səhvi hesab edirdi.
Əks istiqamətdə isə vəziyyət belə idi: insanlar qələbəni əsasən öz uğurları ilə əlaqələndirirdilər və özlərinə nə qədər çox əmin olurdularsa, qələbəni özlərinə aid etmə ehtimalları da bir o qədər artırdı. Psixoloqlar bu “eqoist yanaşmanı” artıq onilliklərdir ki, təsvir edirlər. Həmçinin məlumdur ki, depressiyası olmayan insanlar, bir qayda olaraq, vəziyyətə nə dərəcədə nəzarət etdikləri barədə həddindən artıq optimist təsəvvürə malik olurlar.
Gözlənildiyi kimi, tapşırığın çətinliyi özünəinamın artmasına səbəb olub. Nəzarət səviyyəsi isə nəticəyə təsir etməyib: iştirakçılar nəzarət edilən bloklarda nəzarətdən kənar bloklarla müqayisədə daha yüksək dəqiqlik nümayiş etdirməyiblər.
Dəyişən yalnız onların eyni nəticəni necə izah etmələri olub.
