Alimlər narahatdırlar: Yerin Cənub Qütbündəki ozon dəliyi bu il həmişəkindən tez formalaşmağa başlayıb və ötən ay onun sahəsi uzunmüddətli orta göstəricini keçib və artmaqda davam edib.
Aztibb.az “Neva Today” internet qəzetinə istinadən xəbər verir ki, mütəxəssilərin bildiridiyinə görə, indi dünyanın diqqətinin Antarktida üzərindəki ozon dəliyi kimi bir fenomendən yayınmasına baxmayaraq, bu problem 1980-ci illərdən tədqiqat obyekti kimi qalmaqdadır.
Xərçəngdən qoruyan qaz
1980-ci illərin əvvəllərində, demək olar ki, hər gün radio və televiziyada buzlu qitənin üzərində ozon təbəqəsinin tükənməsi barədə danışırdılar. Bu, atmosferə atılan sənaye kimyəvi maddələrinin - xloroflorokarbonların geniş miqyaslı istifadəsi nəticəsində baş verirdi. Bu təbəqənin əhəmiyyətli dərəcədə azalması və ya nazikləşməsi Antarktika ozon anomaliyası (və ya sadəcə olaraq ozon dəliyi) adlanırdı.
Beynəlxalq ictimaiyyət tədbirlər görür
Monreal protokolu çərçivəsində ozon təbəqəsini məhv edən birləşmələrin istehsalı məhdudlaşdırılır. Nəticədə, peyk müşahidələrinə görə, atmosferdə ozonu məhv edən birləşmələrin konsentrasiyası azalmağa başladığı müşahidə edilir.
Alimlər izah edib ki, ozon atmosferdəki iz qazlarından biridir. Normal təzyiqə endirilən ozon təbəqəsinin qalınlığı cəmi 3 mm olur. Buna baxmayaraq, bu qaz biosfer və Yerin iqlim sistemi üçün son dərəcə vacibdir.
Günəşdən gələn qısa dalğalı radiasiyanı udmaqla ozon yerin biosferini, o cümlədən insanları təhlükəli ultrabənövşəyi radiasiyadan qoruyur, həmçinin stratosferin istiləşməsini müəyyən edir. Maksimum ozon konsentrasiyası stratosferdə enlik və mövsümdən asılı olaraq 15-25 kilometr yüksəklikdə cəmləşir.
Ozon təbəqəsi olmasaydı, planetimizdə həyat mövcud ola bilməzdi. Ozon təbəqəsi bizi xərçəngdən qoruyur: ultrabənövşəyi şüalanmanın səviyyəsinin artması dərinin yanıqlarına səbəb ola bilər və uzun illər sonra dəri xərçəngi, o cümlədən ən təhlükəli forma - melanoma şəklində özünü göstərə bilər. Görmə orqanları üçün mənfi nəticələr də ola bilər.
Maraqlısı hələ qarşıdadır
Hazırda ozon anomaliyasının sahəsi artıq 20 milyon km²-i keçib. Bəzi alimlər onun bu il intensivləşməsinin Sakit okeanda Hunqa-Tonqa-Hunqa-Haapai vulkanının güclü püskürməsi ilə bağlı ola biləcəyini irəli sürürlər. İl yarım əvvəl, 2022-ci ilin yanvarında baş verməsinə baxmayaraq, buzlu qitə üzərində fəsadlar indi özünü göstərir.
Fakt budur ki, bu vulkan suyun altındadır və onun püskürməsi nəhəng miqdarda su buxarı buraxır. Antarktika stratosferinə çatan buxar onun soyumasına və qütb stratosfer buludlarının aktiv şəkildə formalaşmasına səbəb olub.
Belə bir mühit ozon təbəqəsini məhv edən kimyəvi maddələrin - Yer atmosferində mövcud olmağa davam edən eyni xloroflorokarbonların konsentrasiyası üçün əlverişlidir.
Alimlər ozon dəliyinin böyüməyə davam edəcəyini bildirilər. Adətən onun bağlanması üçün ən azı iki ay daha vaxt lazımdır. Bu müddət ərzində Günəş Yerin cənub qütb bölgəsini daha da intensiv qızdıracaq, burada istiləşmə artıq sürətlə baş verir, buz rəflərini məhv edir.
Alimlər bildiri ki, Antarktidadakı ozon anomaliyası hazırda uzunmüddətli orta dəyərləri üstələyir: "Ən maraqlı şeylər qabaqdadır, biz bunu yaxın müddətdə görəcəyik."
