Antropoloqlar Homo heidelbergensisin üzünü rekonstruksiya ediblər
16.10.2023 13:32

Yunanıstanda antropoloqlar 700.000 ilə 200.000 il əvvəl yaşamış neandertalların qohumu olan Homo heidelbergensisin bir zamanlar necə görünə biləcəyini göstərmək üçün üz rekonstruksiya üsullarından istifadə ediblər.


Aztibb.az xəbər verir ki, bununla bağlı məqalə “Journal of Archaeological Science: Reports”da dərc olunub.


Homo heidelbergensis Afrika, Avropa və bəlkə də Asiyada 700.000-200.000 il əvvələ aid fosillərdən məlum olan Homo cinsinin nəsli kəsilmiş bir növüdür. Bu növün yaşlı insan növlərinə nisbətən çox böyük qaş çıxıntıları, daha böyük beyin qabığı və daha düz siması var idi.


Homo heidelbergensis daha soyuq iqlimlərdə yaşayan ilk erkən insan növü idi. Qısa və geniş gövdəsi var idi - ehtimal ki, istilik saxlamaq üçün belə uyğunlaşıb.


Bu növ yanğına qarşı ən erkən müəyyən edilmiş nəzarət dövründə yaşamış və ağac və daşdan sadə yaşayış evləri yaradaraq sığınacaqlar tikən ilk növ olub.


Homo heidelbergensis həm də ilk böyük heyvan ovçusu idi. Homo heidelbergensis qalıqları ilə birlikdə vəhşi maralların, atların, fillərin, begemotların və kərgədanların izləri olan fosilləşmiş sümükləri tapılıb.


Almaniyanın Şöningen ərazisindən tapılan taxta nizələr də buna sübutdur.


Homo heidelbergensis adı ilk dəfə 1908-ci ildə Almaniyanın Heydelberq yaxınlığındakı Mauer qəsəbəsindəki karxanada 1907-ci ildə aşkar edilmiş qədim insan çənəsinin şərəfinə adlandırılıb.


Bununla belə, növ yalnız 20-ci əsrin sonlarından əlavə fosillər aşkar edildikdən sonra daha çox qəbul edilib.


Homo heidelbergensisin digər nümunələri arasında ən yaxşıları Efiopiyada Bodo, Zambiyada Kabve, Tanzaniyada Ndutu, Yunanıstanda Petralona, Fransada Araqo və bəlkə də Çində Dalidir.


Qədim növlərin üzünü yenidən qurmaq üçün Trakya Demokrit Universitetinin antropoloqu Kristina Papageorgopoulou və həmkarları yaxşı qorunmuş kəllədən istifadə ediblər.


“Petralona kəllə sümüyü anatomik cəhətdən ən mükəmməl Orta Pleystosen insan fosillərindən biridir və Avropada əsas paleoantropoloji tapıntıdır. O, 1960-cı ildə Şimali Yunanıstanın Xalkidiki, Petralona mağarasında həvəskar kəşfiyyat zamanı aşkar edilmişdir”, - deyə tədqiqatçılar biliriblər.


Transvers speleogenez nəticəsində yaranan mürəkkəb mağara sistemi dəniz səviyyəsindən təxminən 300 m yüksəklikdə, əhəngdaşı Katsika dağının qərb ətəklərində yerləşir.


Petralonanın kəlləsi hazırda Yunanıstanın Saloniki Aristotel Universitetinin Geologiya, Paleontologiya və Paleoantropologiya Muzeyində saxlanılır.


Alimlər kəlləni cinsi dimorf xüsusiyyətlərinə görə, kişiyə aid ediblər. Kəllə tikişlərinin bağlanması gənc yaşı göstərir, yəqin ki, 35 yaşdan yuxarı deyil. Bədən çəkisi 52 kq qiymətləndirilir.


Petralona kişisinin üzünü təxmin etmək üçün onlar Artec Spider 3D skanerindən istifadə edərək orijinal kəllə sümüyünü rəqəmsallaşdırıblar.

 

Səadət Məmmədova
Müəllifin digər yazıları
ÇOX OXUNANLAR
Anar Bayramov səhiyyə naziri təyin edilib
TƏBİB Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyinə verilib
       Azərbaycanlı həkim beynəlxalq nüfuza malik fəxri ada layiq görülüb             
Teymur Musayev səhiyyə naziri vəzifəsindən azad edilib, Baş nazirin müavini təyin olunub
Cərrah-transplantoloq Kamran Beydullayev - Peşəkar həkimlərimizi tanıyaq! 
İnfarktdan sonra ürəyi zədələnmələrdən qorumağın yolu tapılıb   
Tədris Cərrahiyyə Klinikasında laparoskopik sol tərəfli hemikolektomiya əməliyyatı uğurla icra olunub
 Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasının həkim-ginekoloqu beynəlxalq konfransda poster təqdim edib   
 ATU-da “III Pediatrik Otorinolarinqologiya” konfransı keçirilib   
 ATU tələbəsi IAC 2026-da ölkəmizi uğurla təmsil edib   
 Azərbaycan Tibb Universitetinin kollektivi Sumqayıtda məzun şəhidlərin məzarlarını ziyarət edib   
 Mərkəzi Gömrük Hospitalı gələcəyin tibb mütəxəssislərinin yetişdiyi klinik tədris baza   
 Azərbaycan Tibb Universiteti ilə “AzerMDS” arasında əməkdaşlığın yeni mərhələsi başlayır   
Ağdaşın Əmirarx kəndində tibbi aksiya: 31 nəfər kənd sakini müayinə olunub  
Zəngin iş təcrübəsinə malik həkim - Tofiq Quliyev