“Foods” jurnalında dərc olunan son icmalda tədqiqatçılar qrupu dəniz yosununun qida və əczaçılıq sənayesində potensial tətbiqlərini araşdıraraq, onun qida və müalicəvi dəyərinin hərtərəfli icmalını təqdim ediblər.
Aztibb.az son dərəcə əhəmiyyətli hesab edilən tədqiqatın nəticələrinə dair icmalı ixtisarla təqdim edir.
Alimlər dəniz yosunlarından əldə edilən məhsulların və onların sənayeləşdirilməsi zamanı potensial çətinliklər və imkanları müzakirə ediblər.
Qədim dövrlərdən bəri istifadə edilən və əsas hidrokolloidlərin istehsalı üçün kritik əhəmiyyətə malik olan dəniz yosunları biokəşfiyyat üçün müxtəlif imkanlar təklif edir və unikal keyfiyyətlərinə və kimyəvi tərkibinə görə artan qlobal ehtiyacları ödəyir.
Əhali artımı və sağlamlıq risklərinin artması fonunda funksional qidaların axtarışı gücləndikcə, dəniz yosunu bioaktiv birləşmələr və qida potensialına görə güclü həll yolu kimi ortaya çıxır.
Tarixən, onlar Şərqi Asiyada istehlak edilmiş və unikal ekoloji şəraitə davamlılıqları nəticəsində inkişaf etdirilən əsas minerallar, vitaminlər, zülallar və karbohidratlarla zəngin qida mənbəyidir.
Superfood kimi qiymətləndirilən dəniz yosunu, quru bitkiləri üstələyən və insanlarda mineral çatışmazlığını tamamlayan müstəsna mineral tərkibinə malikdir. Onların mineralları, bioloji, coğrafi və ekoloji dəyişənlərin təsiri altında olan dəniz suyundan udulur. Bununla belə, potensial zərərli mineralların olması səbəbindən istehlakına ehtiyatla yanaşma həyati əhəmiyyət kəsb edir.
Dəniz yosunu qida maddələri ilə zəngin və enerjiyə qənaətlidir, ənənəvi bitki strukturlarına malik deyil, Yaponiya kimi yerlərdə yosun əsas qidadır. Onlar əsas yağ turşuları, müxtəlif vitaminlər və maqnezium, kalsium və yod kimi vacib minerallarla zənginləşmiş olur.
Dəniz yosunun müxtəlif qida dəyəri onun pəhrizlərin yaxşılaşdırılmasında və qida çatışmazlıqlarının aradan qaldırılmasında rolunu vurğulayır, onun müxtəlif mətbəxlərə inteqrasiyasını və qida xüsusiyyətlərinin daha çox araşdırılmasını tələb edir.
Tərkibində təxminən 50% polisaxarid olan dəniz yosunu suda həll olunma və bioloji parçalanma kimi çoxfunksiyalı xüsusiyyətlərinə, həmçinin qida qablaşdırmasında roluna görə qida və əczaçılıq sənayesində mühüm əhəmiyyətlidir və özünəməxsus antibakterial və antioksidant xüsusiyyətlərini nümayiş etdirir.
Dəniz yosunlarının müxtəlif yağ turşularının tərkibi, o cümlədən yüksək səviyyələrdə ω-3 və ω-6 yağ turşuları, antimikrobiyal, antioksidant, antiproliferativ, antiparazitar və digər fəaliyyətlərinə görə onları müxtəlif tətbiqlər üçün perspektivli edir. Onların lipid ekstraktları antibakterial, qidalandırıcıdır və gələcək biotexnoloji tətbiqlər üçün əlverişli mənbə hesab edilə bilər. Onların tərkibində səhiyyə və biotexnologiya sektorlarında mövcud iqtisadi ehtiyacları ödəyə bilən birləşmələr olduğu məlumdur.
Növləri müxtəlif olan dəniz yosunları neyrodegenerativ xəstəliklərə qarşı təbii neyroprotektorlar kimi çəxəş edir. Sintetik maddələrin üstünlük təşkil etməsinə baxmayaraq, onların yan təsirləri təhlükəsiz və effektiv dəniz yosunu ekstraktlarının əhəmiyyətini göstərir. Fukoksantin kimi birləşmələr oksidləşdirici stress və neyroinflamasiya ilə mübarizə apararaq neyroprotektiv fəaliyyət göstərir. Bununla belə, bu nəticələrin effektiv dərmanlara çevrilməsi əlavə tədqiqat və klinik sınaqlar tələb edir.
Dəniz yosunları müxtəlif viruslara, o cümlədən herpes simplex virusuna (HSV) və insan immun çatışmazlığı virusuna (HİV) qarşı antiviral xüsusiyyətlər nümayiş etdirir. Sulfatlaşdırılmış dəniz yosunu polisaxaridləri danq qızdırması kimi virusları inhibə edir və həmçinin 2019-cu il koronavirus xəstəliyinə (COVID-19) qarşı potensial istifadəni göstərən ağır kəskin respirator sindromlu SARS-CoV-2-yə qarşı perspektivli təsir göstərib. Tədqiqat müxtəlif dəniz yosunu növlərinin antiviral effektivliyini araşdırıb və nəticədə antiviral dərmanların inkişafı üçün potensial əsas müəyyən edilib.
Dəniz yosunları antifunqal və antidiyabetik xüsusiyyətlərə malikdir, hiperqlikemiyaya səbəb olan göbələklərin və fermentlərin böyüməsini maneə törədir, heyvan modellərində diabet əlamətlərini yaxşılaşdırır və antidiyabetik kadalmin ekstraktı kimi dərmanların inkişafına müsbət təsir edir. Bununla belə, geniş tədqiqat və klinik sınaqlar daha geniş terapevtik tətbiq və müxtəlif tibbi şəraitdə onların effektivliyinin və təhlükəsizliyinin təsdiqi üçün vacibdir.
Dəniz yosunlarının piylənmə əleyhinə potensialı geniş tədqiq olunur, bir neçə in vitro və in vivo model onların bədən çəkisini, lipid səviyyələrini və enerji qəbulunu modulyasiya etmək qabiliyyətini vurğulayır. Bəzi dəniz yosunu ekstraktları piylənmənin markerlərini əhəmiyyətli dərəcədə azaldır və gen ifadəsini dəyişdirərək və adipositlərin differensiasiyasını maneə törətməklə piylənmə ilə bağlı parametrlərə nəzarət etmək potensialına malikdir.
Perspektivli nəticələrə baxmayaraq, dəniz yosunlarının piylənmə əleyhinə də müalicə vasitəsi kimi effektivliyini təsdiqləmək üçün geniş tədqiqat və klinik sınaqlara ehtiyac var.
