Genişmiqyaslı araşdırma göstərib ki, uşaqlarda yüksək sensor həssaslıq DEHB (diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik pozuntusu) simptomlarından daha çox narahatlıq və autistik xüsusiyyətlərlə əlaqəlidir.
Aztibb.az "Journal of the American Academy of Child and Adolescent Psychiatry" jurnalında dərc olunan tədiqatın nəticələrinə diqqət çəkib.
Bəzi uşaqlar üzərində etiket olan köynəyi geyinə bilmir və ya tozsoran işləyən otaqda qala bilmirlər. Valideynlərə adətən belə həssaslığın autizm və ya DEHB-nin bir hissəsi olduğu bildirilir. Yeni araşdırma isə göstərir ki, sensor həssaslığın DEHB ilə görünən əlaqəsi əslində narahatlıq və autistik xüsusiyyətlərlə bağlı ola bilər.
Yüksək sensor həssaslığı olan uşaqlarda bu vəziyyət həm narahatlıq, həm də autistik xüsusiyyətlərlə davamlı əlaqə göstərib. Bununla yanaşı, DEHB simptomlarının sensor həssaslıqla müstəqil əlaqəsi aşkar edilməyib.
Vaşinqton Universitetindən Rebekka Şvartsloze və həmkarları 6–18 yaş arasında olan 15 728 uşağın məlumatlarını birləşdiriblər. Klinisyenlərin sensor hiperreaktivlik adlandırdığı bu vəziyyət uşaqların təxminən 15–20 faizində müşahidə olunur.
Mütəxəssis bildirib ki, bu sensor problemlər sadəcə uşağın "kaprizli davranışı" deyil, spesifik nevroloji fərqlərlə əlaqəli davranış xüsusiyyətləridir.
Beş araşdırmada valideynlərdən uşaqları ilə bağlı eyni geniş sorğunu doldurmaları istənilib. Suallardan biri belə olub: "Uşağım səslərə, teksturalara və ya qoxulara həddindən artıq həssas görünür." Valideynlər cavablarını "yanlışdır"dan "demək olar ki, həmişə doğrudur"a qədər dörd variantdan biri ilə qiymətləndiriblər.
Tədqiqatçılar bu cavaba əsasən uşaqları sensor həssaslığın olmamasından ifadəli yüksək sensor həssaslığadək üç qrupa bölüblər.
Ən çox rast gəlinən forma yüngül sensor hiperreaktivlik olub. Bu vəziyyəti olan uşaqların təxminən üçdə ikisi məhz bu qrupa daxil olub. Araşdırmada həmçinin narahatlıq, depressiya, DEHB, davranış problemləri və itaətsizlik kimi göstəricilər də qiymətləndirilib. Beləliklə, hər bir uşaq üçün simptomların və sensor reaksiyanın ümumi profili yaradılıb.
Tədqiqatçılar sensor həssaslığı bu vəziyyətlərin hər biri ilə ayrı-ayrılıqda müqayisə etdikdə, onların hamısı arasında müsbət əlaqə aşkarlayıblar. Narahatlıq, depressiya, DEHB, itaətsizlik və autistik xüsusiyyətlərin hamısı sensor həssaslıqla əlaqəli olub.
Lakin problem ondadır ki, bu vəziyyətlər bir çox uşaqda eyni vaxtda müşahidə oluna bilər. Buna görə də hər bir faktoru ayrıca qiymətləndirmək sensor problemlərin hansı vəziyyətlə müstəqil şəkildə əlaqəli olduğunu müəyyənləşdirməyə imkan vermir.
Bu səbəbdən tədqiqatçılar bütün simptomları vahid statistik modeldə birləşdirərək onların bir-biri ilə rəqabətli təsirini qiymətləndiriblər. Nəticədə əvvəl müşahidə olunan əlaqələrin demək olar ki, hamısı aradan qalxıb. Bütün məlumat qruplarında və müxtəlif yaş qruplarında sensor hiperreaktivliklə müstəqil əlaqəsini qoruyan yalnız iki amil — narahatlıq və autistik xüsusiyyətlər olub.
