Alimlər insanlara yoluxmaq potensialına malik RNT viruslarının kataloqunu hazırlayaraq gələcək pandemiyaya səbəb ola biləcək ən təhlükəli patogenləri müəyyənləşdiriblər.
Aztibb.az "Point" nəşrinə istinadən yazır ki, kataloqda 239 növ patogen RNT virusu yer alıb. Tədqiqat müəlliflərindən professor Mark Vulhausun sözlərinə görə, ən böyük təhlükə artıq insanlar arasında yayılmaq üçün zəruri bioloji maneələrin ən azı bir hissəsini aşmış viruslardan qaynaqlanır.
Alim bildirib ki, əldə olunan nəticələr gələcəkdə ortaya çıxa biləcək və şərti olaraq "X xəstəliyi" adlandırılan yeni pandemiya törədicisinin xüsusiyyətlərini proqnozlaşdırmağa da kömək edə bilər.
Mütəxəssislərin fikrincə, ən ciddi risklərdən biri quş qripi viruslarıdır. Bu viruslar vəhşi quşlar arasında təkamül etməyə davam edir, məməlilərə və insanlara yoluxaraq yeni şəraitə uyğunlaşmaq qabiliyyətini artırır. Hazırda insandan insana ötürülməsi nadir hallarda baş versə də, quş qripi ağır pnevmoniya və kəskin respirator distress sindromuna səbəb ola, bəzi hallarda isə ölümcül nəticələnə bilər.
Professor Vulhaus xəbərdarlıq edib ki, viruslar sürətlə təkamül etdiyindən heyvanlardan insanlara keçən (zoonoz) virusların gələcəkdə insanlar arasında asanlıqla yayılmaq qabiliyyəti qazanması real təhlükədir.
Tədqiqat müəlliflərini narahat edən digər ssenari isə qızılca virusuna bənzər yeni patogenin yaranmasıdır. Alimin sözlərinə görə, belə bir virus COVID-19 pandemiyasından da daha ciddi qlobal səhiyyə böhranına səbəb ola bilər.
Qızılca hazırda dünyanın ən yoluxucu xəstəliklərindən biri hesab olunur. Yoluxmuş şəxslə təmasda olan peyvənd olunmamış insanların 90 faizədək hissəsi infeksiyaya yoluxa bilər. Xəstələrin təxminən üçdə birində ağırlaşmalar, o cümlədən pnevmoniya, ağır ishal və susuzlaşma müşahidə edilir.
Araşdırmada koronavirusların da gələcək pandemiya mənbəyi ola biləcəyi vurğulanır. COVID-19 pandemiyası göstərdi ki, bu viruslar gözlənilmədən insanlar arasında effektiv yayılma qabiliyyəti qazana bilir. Alimlər vəhşi təbiətdən mənşə alan yeni SARS tipli koronavirusun ortaya çıxmasını real ssenari hesab edirlər.
Diqqətlə izlənilən digər təhlükəli patogenlər sırasında Nipah virusu, Ebola virusu və Marburq virusu da yer alır. Nipah virusunun ölüm göstəricisi müxtəlif epidemiyalarda 40–75 faiz arasında dəyişir. Ebola və Marburq virusları isə daha yüksək ölüm riski yaratsa da, insanlar arasında məhdud yayılma qabiliyyətinə malik olduqları üçün qlobal pandemiya yaratmaq ehtimalları nisbətən aşağı qiymətləndirilir.
Professor Vulhaus bildirib ki, son vaxtlar gündəmə gələn And hantavirusu isə uzun inkubasiya dövrü və insanlar arasında məhdud ötürülməsi səbəbindən pandemiya üçün uyğun xüsusiyyətlərə malik deyil. Onun sözlərinə görə, ən təhlükəli viruslar qrip və koronaviruslar kimi, ağır simptomlar yaranmazdan əvvəl yoluxa bilən patogenlərdir.
Alim hesab edir ki, yeni virusların daha erkən aşkarlanması və öyrənilməsi növbəti pandemiyanın təsirlərini əhəmiyyətli dərəcədə azalda, səhiyyə sistemlərinin hazırlığını gücləndirə bilər. Hazırlanan virus kataloqunun hökumətlərə və səhiyyə qurumlarına epidemioloji nəzarət və pandemiyalara hazırlıq sahəsində prioritetləri müəyyənləşdirməyə kömək edəcəyi gözlənilir.
