Reanimatoloq təcili yardım gələnədək uşağa həddindən artıq qızma (izafi qızma) zamanı necə kömək etməyin yollarını izah edib.
Yayda çimərlikdə dincəlmək və ya havasız avtomobildə səfərə çıxmaq, həddindən artıq qızma əlamətləri vaxtında fərq edilməzsə, uşağın sağlamlığı üçün ciddi təhlükəyə çevrilə bilər. Uşaq orqanizmi böyüklərinkindən daha həssasdır, buna görə də uşaqlarda günvurma (termik şok) xeyli sürətlə inkişaf edir.
Aztibb.az xəbər verir ki, "Life" nəşrinə müsahibəsində həkim anestezioloq-reanimatoloq Firuz Aşurov təcili yardım briqadası gələnədək hansı düzgün addımları atmaq barədə danışıb.
"Uşağın həddindən artıq qızdığını hiss etdikdə panikaya düşmədən, sürətlə hərəkət etmək lazımdır. İlk növbədə, onu dərhal isti zonadan — çimərlikdən, havasız maşından və ya qapalı məkandan çıxarıb sərin bir yerə (kondisionerli otağa və ya heç olmasa sıx kölgəliyə) aparın. Artıq, xüsusilə də sintetik və qalın geyimləri soyundurun, əynində minimum geyim saxlayın. Təmiz hava axınını təmin edin: ventilyatoru yandırın və ya uşağı yelpikləyin, lakin damar spazmının qarşısını almaq üçün soyuq hava axınını birbaşa üzə yönəltməyin", — deyə Aşurov bildirib.
Sərinləşdirmə qaydaları və maye qəbulu
Uşağı sərin (buz kimi yox!) su ilə isladılmış dəsmal və ya salfetlərlə soyutmağa başlamaq lazımdır. Onları iri damarların keçdiyi nahiyələrə — boyun, qoltuqaltı, qasıq və alın nahiyələrinə qoymaq lazımdır. Həmçinin bədəni nəm süngərlə ehtiyatla silmək olar. Buz və ya buzlu sudan istifadə etmək qətiyyən olmaz: damarların kəskin daralması istilikötürməni ləngidir və vəziyyəti daha da ağırlaşdıra bilər. Bədəni silmək üçün optimal su temperaturu 25–28 dərəcə olmalıdır.
Əgər uşağın huşu özündədirsə və uda bilirsə, həkim ona az-az maye verməyi (rehidratasiya) tövsiyə edir. Su və ya xüsusi rehidratasiya məhlullarını kiçik porsiyalarla — hər 5–10 dəqiqədən bir bir-iki çay qaşığı vermək lazımdır. Birdən-birə böyük həcmdə maye vermək qusmaya səbəb ola bilər ki, bu da bədənin susuzlaşmasını (dehidratasiya) daha da artırar. Şirin qazlı içkilər, şirələr və çay bu məqsəd üçün uyğun deyil — onlar susuzluğu artırır və böyrəklərə əlavə yük salır.
Təhlükəli fəsadlar və kritik əlamətlər
Aşurovun sözlərinə görə, uşaqlarda izafi qızmanın fəsadları çox sürətlə inkişaf edir və uşaq nə qədər kiçikdirsə, ağır fəsadların yaranma riski bir o qədər yüksək olur. İlk olaraq zəiflik, ürəkbulanma və başgicəllənmə ilə müşayiət olunan susuzlaşma və termik taqətdən düşmə baş verir. Vaxtında yardım göstərilməzsə, bu vəziyyət bir neçə saat ərzində günvurmaya keçə bilər. Günvurma isə bədən temperaturunun 40 dərəcədən yuxarı qalxdığı, mərkəzi sinir sisteminin fəaliyyətinin pozulduğu, həmçinin ürək, qaraciyər və böyrəklərin zərər çəkdiyi, hətta poliorqan çatışmazlığına qədər irəliləyə bilən təhlükəli bir sindromdur.
Reanimatoloq dərhal təcili yardım çağırılmasını tələb edən əlamətləri sadalayıb:
Bədən temperaturunun 39,5 dərəcədən yüksək olması və soyutma tədbirlərindən sonra da düşməməsi;
Kəskin süstlük, yuxululuq və ya qeyri-adi həyəcan, qıcıqlanma;
Huşun dumanlanması, sayıqlama, suallara qeyri-adekvat reaksiyalar;
Qıcolmalar;
Sürətli və ya səthi, kəsik-kəsik nəfəs alma;
Qısamüddətli də olsa, huşun itirilməsi.
Həkimlər yolda olarkən soyutma prosesini dayandırmaq olmaz. Uşağın huşu özündədirsə, ona maye verməyə davam etmək və dilin geriyə qaçmasının və ya qusma kütləsinin tənəffüs yollarına düşməsinin (aspirasiya) qarşısını almaq üçün onu böyrü üstə uzatmaq lazımdır. Mütəxəssisin vurğuladığı kimi, günvurma zamanı hər dəqiqə qızıl bərabərindədir, ona görə də valideynlərin vaxtında və düzgün addımları uşağın həyatını xilas edə bilər.
