Yeni texnologiya xərçəng və digər təhlükəli xəstəliklərin müalicəsində ümid yaradır

Rusiyalı alimlər dərmanların hüceyrədaxili çatdırılması üçün təbii mənşəli nanoköpükcüklərdən – vezikullardan istifadə edən yeni texnologiya hazırlayıblar. Alma şirəsindən və insan hüceyrə kulturlarından əldə olunan bu biokonteynerlər immun reaksiyaya səbəb olmur, toksik deyil, istehsalı nisbətən sadədir və beş aya qədər saxlanıla bilir.

Aztibb.az "Medpedia" nəşrinə istinadən yazır ki, mütəxəssislərin fikrincə, bu yanaşma uzunmüddətli təsir göstərən yeni nəsil dərmanların hazırlanmasına imkan verə bilər.

Tədqiqatçılar vezikulları həm alma şirəsindən, həm də sağlam embrional və xərçəng hüceyrələrinin yetişdirildiyi mühitdən ayırıblar. Hüceyrələrin bir-biri ilə məlumat və biomolekul mübadiləsi üçün istifadə etdiyi bu mikroskopik strukturlar dərmanların hüceyrə daxilinə daşınması üçün təbii platforma rolunu oynaya bilər.

Federal Tibbi-Kimyəvi Mərkəzin tibbi nanotexnologiyalar laboratoriyasının aparıcı elmi işçisi Olga Morozova bildirib ki, bioloji nanomateriallardan uzun illərdir viruslar və bəzi hüceyrədaxili bakteriyalara qarşı dərmanların çatdırılmasında istifadə olunur. Lakin mövcud texnologiyalarda əsas problem dərman daşıyıcılarının hüceyrəyə daxil olduqdan sonra lizosomlarda parçalanması və immun sistemini aktivləşdirməsidir.

Bu maneəni aradan qaldırmaq üçün tədqiqatçılar alma şirəsindən ölçüsü 20–200 nanometr arasında dəyişən bitki mənşəli vezikullar əldə ediblər. Dərmanların yerləşdirilməsi məqsədilə vezikullar əvvəlcə parçalanıb, nazik təbəqə şəklində qurudulub, daha sonra müxtəlif maddələr və nanohissəciklərin iştirakı ilə yenidən formalaşdırılıb.

Moscow Institute of Physics and Technologynun funksional biomateriallar laboratoriyasının rəhbər müavini Ekaterina Obraztsova qeyd edib ki, aparılan sınaqlar nəticəsində əldə olunan bitki mənşəli vezikullar insan orqanizmi üçün təhlükəsiz olub və immun reaksiyası yaratmayıb. Bundan əlavə, onlar hüceyrələrdə yeddi günədək qala bildiyindən dərmanların təsir müddətini uzatmaq potensialına malikdir.

Layihədə Moskva Fizika və Texnologiya İnstitutunun, Qamaleya Milli Epidemiologiya və Mikrobiologiya Tədqiqat Mərkəzi və Fiziki-Kimyəvi Təbabətin Federal Tədqiqat və Kliniki Mərkəzinin alimləri iştirak ediblər.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, texnologiyanın əsas üstünlüyü təbii hüceyrələrarası nəqliyyat mexanizmini təqlid etməsidir. Albert Rizvanovin sözlərinə görə, alma şirəsinin xammal kimi seçilməsi istehsalın daha ucuz və genişmiqyaslı təşkilinə imkan yarada bilər. Bununla belə, klinik tətbiqdən əvvəl immunoloji təhlükəsizlik, orqanizmdə paylanma xüsusiyyətləri və təkrar istifadənin nəticələri ətraflı öyrənilməlidir.

Ekspertlər vurğulayırlar ki, bu araşdırma hələ hazır dərman preparatı demək deyil. Yüklənmiş vezikulların bir hissəsi ilk üç gün ərzində tərkibindəki maddələri buraxır ki, bu da texnologiyanın daha da təkmilləşdirilməsini tələb edir.

Evgeny Kurdyukovun fikrincə, gələcəkdə bu texnologiya xüsusilə onkologiyada, matris RNT, zülal və peptid əsaslı preparatların çatdırılmasında, eləcə də fərdiləşdirilmiş tibbdə geniş istifadə oluna bilər. Alimlər artıq yalnız xəstə hüceyrələri tanıyan və onlarda toplanan “ağıllı” biokonteynerlərin yaradılması üzərində çalışırlar.

Əgər növbəti tədqiqat mərhələləri uğurla başa çatarsa, alma şirəsindən əldə olunan nanovezikullar gələcəkdə xərçəng və digər ağır xəstəliklərin daha dəqiq, təhlükəsiz və effektiv müalicəsində mühüm rol oynaya bilər.