Beynəlxalq alimlər qrupu müəyyən edib ki, 1990-cı ildən bəri dünyada 50 yaşdan kiçik insanlarda xərçəngə tutulma halları təxminən 79% artıb. Bu, gənclər arasında sağlam həyat tərzinin təbliğinin gücləndirilməsinin zəruriliyindən xəbər verir.
Aztibb.az “BMJ Oncology” jurnalında dərc olunan məqaləyə diqqət çəkib.
"Məlumatların təhlili göstərir ki, 1990-2019-cu illər arasında 50 yaşdan kiçik insanlarda xərçəngə yoluxma halları təxminən 79% artıb. Eyni şəkildə, bu yaş qrupunda xərçəngdən ölüm halları 27% artıb. Sağlam həyat tərzinin təbliği bu ölümlərin sayını azaldacaq”, - tədqiqatçılar yazır.
Bu nəticəyə Çinin Zhejiang Universiteti Tibb Məktəbinin tədqiqatçısı Xiu Linin rəhbərlik etdiyi beynəlxalq alimlər qrupu “Qlobal Xəstəlik Yükü” (GBD) layihəsinin məlumatlarını öyrənərkən gəlib.
1990-cı ildən ÜST və Amerika İnstitutu IHME Bill və Melinda Qeyts Fondu tərəfindən idarə olunur. Layihədə demək olar ki, bütün ÜST-ə üzv ölkələrin mütəxəssisləri, onların tibbi xidmətləri və aparıcı elmi mərkəzləri iştirak edir.
GBD layihəsinin bir hissəsi kimi toplanan məlumatlar müxtəlif xərçəng növlərinin tezliyi haqqında məlumatları da əhatə edir. Tədqiqatçılar 1990 və 2019-cu illərdə nisbətən gənc kişilərin və qadınların xərçəng xəstəliyinin nə qədər tez-tez inkişaf etdiyini müqayisə etmək üçün məlumatlardan istifadə ediblər.
Ümumilikdə alimlər BMT-yə üzv olan 204 ölkədə 29 növ şişlə bağlı statistikanı öyrəniblər.
Qlobal xərçəng epidemiyası
Təhlillər göstərib ki, 2019-cu ildə 50 yaşa qədər xəstələrdə 1,82 milyondan çox yenitörəmə aşkar edilib ki, bu da 1990-cı illə müqayisədə 79% çoxdur. Ən çox nazofarenks və prostat xərçənginə tutulma halları artıb. Mütləq sayda ən çox yayılmış neoplazma növü döş xərçəngi idi.
Bu, həm də xərçəngdən ən çox ölümlə əlaqələndirilir. Döş xərçəngindən sonra ən təhlükəli şişlər siyahısına nazofarenks, ağciyər və mədə-bağırsaq traktının xərçəngi daxildir, böyrək və yumurtalıq xərçəngindən ölüm hallarının sayı da kəskin artıb.
Xərçənglərin nisbətində ən böyük artım Şimali Amerika, Avstraliya və Qərbi Avropada müşahidə olunub. Ölkə səviyyəsində bu göstəricilər ən çox BƏƏ (1127%), Qətər (1089%) və Səudiyyə Ərəbistanındadır (896%).
Bəzi digər ölkələrdə, məsələn, Gürcüstan, Latviya və Litvada gənclər arasında xərçəngə yoluxma halları təxminən üçdə bir azalıb. Eyni zamanda, xərçəngin ən yüksək mütləq halı ABŞ və Solomon adalarında (100 min əhaliyə 282 və 83 hal), ən aşağı göstəricilər isə Niger və Küveytdə (100 min əhaliyə 31 və 9 hal) müşahidə olunub.
Nəticələr göstərdi ki, gənclərdə şişlərin artması təkcə genetik faktorlar və ekoloji vəziyyətin pisləşməsi ilə bağlı deyil. Əsas risk faktorları ət və duzun çox olduğu pəhriz, piylənmə, alkoqol, tütün istehlakı, həmçinin aşağı fiziki aktivlik və yüksək qan şəkəri idi.
Əgər yaxın illərdə bu problemlər aradan qaldırılmasa, alimlər 50 yaşa qədər insanlarda xərçəng xəstəliyinin növbəti onilliyin əvvəlinə əlavə olaraq 31% artacağını proqnozlaşdırırlar. Tədqiqatçıların fikrincə, bu, milli səhiyyə sistemlərinə əlavə yük qoyacaq.
