Qış aylarında artan xəstəliklər daha çox uşaqlara təsir edir. Qapalı və izdihamlı yerlərdə, məktəb və uşaq bağçası mühitlərində daha çox vaxt keçirmək kimi amillər uşaqların daha tez-tez xəstələnməsinə səbəb olur.
Mövsümi dəyişikliklər zamanı xəstəliklər qapınızı daha tez döyə bilər. Ancaq qışda havaların soyuq keçməsi kimi faktorlara görə xəstəliyə tutulma ehtimalı artır. Qışda xəstəliyə tutulma ehtimalı müqavimətə görə uşaqlarda daha çox olur. Qış xəstəlikləri deyildikdə ilk ağıla qışda iqlim, sosial və fiziki dəyişikliklər nəticəsində baş verən və ya tezliyi artan xəstəliklər gəlir. Qış xəstəliklərinin əksəriyyəti infeksiyadır; mikrob xəstəlikləri yaradır. Qış xəstəlikləri qış aylarında havaların soyuq keçməsi, havanın çirklənməsinin artması, insanların sıx və darısqal mühitlərdə yaşaması, xüsusilə də uşaqların məruz qaldığı soyuqdəymələrin davamlı olaraq keçməsi nəticəsində baş verir.
QIŞDA BƏDƏNİN MÜQAVİMƏTİNİ POZAN AMİLLƏR
Qış xəstəliklərindən ən çox uşaqlar təsirlənir. Qışda bədənin müqavimətini pozan amilləri aşağıdakı kimi sıralamaq olar:
İsti havadan daha çox fiziki stress,
Soyuqdan dərinin quruması,
Burun və ağız boşluğunun selikli qişasının quruması,
Qoruyucu mexanizmlərin yaxşı işləməməsi,
Qidalanmada daha ağır və zərərli qidalara meyl,
Artan hərəkətsizlik.
QIŞ XƏSTƏLİKLƏRİ HANSILARDIR?
Uşaqlarda görülən qış xəstəlikləri tez-tez qrip, soyuqdəymə, otit, tonzillit və sinüzit kimi yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyalarıdır. Qış xəstəlikləri olan uşaqların müalicəsi erkən dövrdə aparılmasa, ciddi problemlər yarana bilər. Uşaqlarda infeksiyaların erkən dövrdə müalicə edilməməsi və ya təsadüfi qəbul edilən antibiotiklərlə aradan qaldırmağa çalışmaq ürək əzələsi və böyrəkləri təsir edən revmatik qızdırma və ya orta qulaq infeksiyası kimi xəstəliklərə səbəb ola bilər.
UŞAQLARI QIŞ XƏSTƏLİKLƏRİNDƏN QORUMAĞIN YOLLARI
- İmmunitet sistemini gücləndirmək üçün körpənizi əmizdirin. Xəstə analar belə körpələrini əmizdirməyə davam etməlidirlər.
Ana südü bu günə qədər sübut edilmiş müdafiəsi olan yeganə dərmandır. Soyuqdəymə, burun axıntısı, asqırma və sadə qızdırma ana südü ilə qidalanmağı dayandırmaq üçün bəhanə deyil. Əksinə, ananın bədənində mövcud mikroba qarşı əmələ gələn maddələr ana südü ilə körpəyə keçərək xəstəlikdən qoruyur.
- Uşağınızın zülal, karbohidrat və yağları balanslı şəkildə qəbul etməsinə diqqət edin. Birtərəfli qidalanmaya icazə verməyin.
- Vitamin əlavələrini təbii yolla və ya zəruri hallarda həkim nəzarəti altında qəbul edin. Valideynlərin etdiyi səhvlərdən biri də uşaqlarına portağal, naringi, sitrus meyvələri kimi qidalarla artıq C vitamini vermək və onları xəstəliklərdən qorumağa çalışmaqdır. Kifayət qədər qəbul faydalıdır, lakin artıq C vitamini xəstəliklərdən qoruyucu xüsusiyyətə malik deyil. Uşağın lazım olduğu qədər karbohidrat, zülal, süd və süd məhsulları, bol meyvə-tərəvəz istehlak etməsi təmin edilməlidir. A vitamini, selenium, dəmir və sinkin qəbulu da çox vacibdir. Bütün bu ehtiyaclar hər növ təbii qidalardan qarşılana bilər, əlavə əlavələr qəbul etməyə ehtiyac yoxdur.
- Uşağınızın meyvə və tərəvəz istehlakını artırın.
- Həftədə 1-2 dəfə balıq yesin.
- Zərərli yeməklər yemək vərdişindən uzaq durun.
- Onların əllərini tez-tez yuduğundan əmin olun.
-Xüsusilə tənəffüs sisteminin mikrobların atılmasına imkan verən mexanizmlərini pozduğu üçün uşağınızın yanında siqaret çəkməyin. Siqaret tüstüsündən uzaq durun.
- Siqaret çəkmək uşaqlarda xəstəlik riskini artıracağından uşaqları siqaret tüstüsündən və havanın çirklənməsindən uzaq tutmaq lazımdır. Xəstəliklər qapalı və izdihamlı yerlərdə çox sürətlə yayıla bildiyi üçün uşaqları lazım olmadıqca bu mühitlərdən uzaq tutmaq vacibdir.
-Peyvəndləri tamamilə alın ki, immunitet sistemi həmişə mikroblara qarşı hazır olsun. Bunu da qeyd etmək lazımdır ki, Qrip peyvəndi yalnız qripdən qoruyur.
- Qrip soyuqdəymə, yuxarı tənəffüs yolu infeksiyaları və qripdən fərqli olaraq ildə ən çox 1-2 dəfə yaşana bilən bir xəstəlikdir. Qrip yüksək hərarət, geniş yayılmış əzələ ağrılarına səbəb olan, sonra isə otit, pnevmoniya, beyin iltihabı kimi ciddi və təhlükəli xəstəliklərə yol aça bilən xəstəlikdir. Odur ki, 6 aydan yuxarı uşaqların qripə qarşı peyvənd edilməsini tövsiyə edirik. Ancaq unutmaq olmaz ki, qızılca peyvəndi uşağınızı suçiçəyi və ya meningitdən qorumadığı kimi, qrip peyvəndi soyuqdəymə və qripdən qorunmur. Ona görə də qrip peyvəndi olanların bir daha xəstələnməyəcəyini düşünmək yanlışdır.
-Bitki mənşəli dərmanların effektivliyi sübut edilməmişdir.
-Bitki mənşəli dərmanların xəstəliklərdən qoruduğu elmi cəhətdən sübut olunmamışdır. Bu dərmanların da yan təsirləri ola bilər və xüsusilə qaraciyərə mənfi təsir göstərir. Ailələr övladlarını xəstəliklərdən qorumaq üçün şayiələrə əsaslanaraq tərkibini bilmədikləri bitki mənşəli dərmanları övladlarına içirməməlidirlər.
- Məktəbdə gigiyenaya diqqət yetirin.
Qış mövsümündə uşaqlarda soyuqdəymə, boğaz infeksiyaları, sinüzit və laringit kimi yuxarı tənəffüs yollarının infeksiyaları ilə yanaşı, bronxit, pnevmoniya kimi aşağı tənəffüs yollarının infeksiyaları da artmaqdadır. Bu artımın ən mühüm səbəbləri arasında məktəb həyatı və soyuq havalar var. Xüsusən də məktəbə təzəcə qədəm qoyan bağça və ibtidai sinif şagirdlərinin müxtəlif virus və bakteriyalara qarşı immuniteti hələ tam formalaşmayıb. Sinifdə əllərin yuyulması ilə gigiyena qaydalarına riayət edilməməsi, xəstə uşaqlarla birbaşa təmasda olması xəstəliyin ötürülməsinə səbəb olur. Bundan əlavə, soyuq havada qapalı məkanda qalma vaxtının artması qışda uşaqlarda xəstəlik yaradan virus, bakteriya və mikrobların ötürülməsini asanlaşdırır.
- Çirkli, qapalı və soyuq mühitlərdə uzun müddət qalmamağa diqqət edin və qapalı mühitləri tez-tez havalandırın.
- Uşağınızın yaşadığı mühitin temperaturunu yaxşı tənzimləyin və havanın həddindən artıq quru olmamasına əmin olun.
- Xəstə insanlarla təmasdan çəkinin və yaxın tənəffüs yolu ilə təmasdan çəkinin.
- İdmanla məşğul olan uşaqlar daha diqqətli olmalıdırlar.
Ailələrdən övladlarını mövsüm normalarına uyğun geyindirmələri tələb olunur. Uşaqları həddindən artıq soyuqdan, həddindən artıq tərləmədən və qalın paltar geyinməkdən çəkindirmək lazımdır. Soyuqluğun özü xəstəliyə səbəb olmasa da, soyuq və soyuq olan orqanizm mikroblardan daha asan təsirlənir. Yorğunluq da xəstələnmə riskini artırır. Yorğunluq və yuxusuzluq dövrlərində xəstələr daha tez-tez xəstələnirlər. Uşaqların, xüsusən də idmanla məşğul olanların adekvat istirahətə və qidalanmaya ehtiyacı var.
- Əgər uşağınızın xroniki xəstəliyi varsa, mütləq müayinədən keçin.
- Asqırarkən və öskürərkən ağzını və burnunu birdəfəlik salfetlə örtməsini xahiş edin.
Əgər uşağınız tədbirlərə baxmayaraq qışda çox tez-tez xəstələnirsə, mütəxəssisə müraciət edin. Uşaqları qış xəstəliklərindən qorumaq üçün epidemiyalara qarşı diqqətli olmaq lazımdır.
HƏKİMƏ MÜRACİƏT EDİLMƏLİ OLAN HALLAR
İlk 3 aylıq körpədə görülən hər qızdırmada həkimə müraciət edilməlidir.
3 aydan yuxarı körpələr; Yüksək hərarət, halsızlıq, kifayət qədər qidalana bilməmək və ağızdan maye qəbul edə bilməmək kimi hallar varsa, həkimə aparılmalıdır.
Uşaqda yüksək hərarətin və xırıltılı öskürəyin olması, çox tez-tez nəfəs alması uşaqları gecikdirmədən həkimə aparmaq üçün xəbərdarlıqedici səbəblərdir.
Sevil Orucova, Nərimanov Tibb Mərkəzinin həkim-pediatrı
