Alimlər uşaqlarda dəmir çatışmazlığı anemiyasının profilaktikası yollarını açıqlayıblar
19.11.2026 07:44

Dəmir preparatlarının qəbulu uşaqlarda dəmir çatışmazlığı anemiyası riskini azalda bilər

Dəmir preparatlarının gündəlik qəbulu uşaqlar və yeniyetmələr arasında dəmir çatışmazlığı anemiyasının yaranma riskini azalda bilər. Bu nəticəyə 50 mindən çox insanın iştirak etdiyi 114 tədqiqatın nəticələrini ümumiləşdirən alimlər gəlib.

 

Aztibb.az "Life" portalına istinadən yazır ki, araşdırmada dəmir çatışmazlığı ilə anemiyanın fərqi, preparatların tərkibindən asılı olaraq təsirləri və onların orqanizm tərəfindən mənimsənilməsi ilə bağlı məlumatlar da təhlil edilib.

114 tədqiqatın nəticələri nə göstərib?

Kornell Universitetinin alimlərinin rəhbərlik etdiyi tədqiqat qrupu yaşı 19-dək olan 50 325 iştirakçının məlumatlarını təhlil edib. Ümumilikdə 114 tədqiqatdan 67-si Asiya ölkələrində aparılıb, 50 tədqiqatda isə beş yaşadək uşaqlar iştirak edib. Təhlilə 2025-ci ilin yanvar ayınadək əlçatan olan elmi işlər daxil edilib. Bu tədqiqatlarda dəmir preparatlarının ağızdan qəbulu, o cümlədən tablet, kapsul və sirop formaları araşdırılıb.

89 tədqiqatda yalnız dəmir preparatlarının qəbulu plasebo ilə və ya hər hansı müdaxilənin tətbiq edilmədiyi vəziyyətlə müqayisə olunub. Tədqiqat müəlliflərinin qiymətləndirməsinə görə, bu yanaşma dəmir çatışmazlığı anemiyası riskini azalda bilər. Bununla belə, dəmir çatışmazlığının və ümumilikdə anemiyanın qarşısının alınmasına təsirlə bağlı sübutlar daha az inandırıcı olub.

Dəmirin fol turşusu ilə birlikdə qəbulu da dəmir çatışmazlığı anemiyası riskini azalda bilər. Lakin bu nəticə yalnız bir tədqiqatın məlumatlarına əsaslanıb.

Alimlər, həmçinin tərkibində dəmir olan vitamin-mineral komplekslərini dəmirsiz analoji komplekslərlə müqayisə ediblər. Nəticələrə görə, kompleksə dəmirin əlavə edilməsi dəmir çatışmazlığı anemiyası riskini azalda bilər.

Dəmir preparatlarının uşaqların inkişafına və orqanizm tərəfindən qəbuluna təsiri

Yalnız dəmir preparatları qəbul edən uşaqların boy və bədən çəkisi göstəriciləri nəzarət qrupundakı uşaqların göstəriciləri ilə təxminən eyni olub. Öskürək, qızdırma və tənəffüs yolları xəstəliklərinin rastgəlmə tezliyi baxımından da qruplar arasında ciddi fərq müşahidə edilməyib.

Dəmiri fol turşusu ilə birlikdə qəbul edən uşaqlarda ishal və tənəffüs yolu xəstəliklərinin rastgəlmə tezliyi də nəzarət qrupundakı uşaqlarla təxminən eyni olub.

Dəmirin digər vitamin və minerallarla birlikdə kompleks şəklində verildiyi uşaqlarda yaş nəzərə alınmaqla qiymətləndirilən boy göstəriciləri plasebo qəbul edən və ya heç bir müdaxilə tətbiq olunmayan uşaqlarla müqayisədə daha yüksək olub. Lakin bu müqayisədə nəticələr yalnız dəmirin deyil, bütövlükdə vitamin-mineral kompleksinin təsirini əks etdirir.

Tədqiqat müəlliflərinin qeyd etdiyi mümkün əlavə təsirlərdən biri nəcisin rənginin dəyişməsidir. Yalnız dəmir preparatlarının qusma və ya ishal riskini artırıb-artırmadığı barədə isə qəti nəticəyə gəlmək üçün kifayət qədər məlumat olmayıb. Qəbizlik riskinə dair qiymətləndirmənin etibarlılığı da çox aşağı olub.

Dəmirin daxil olduğu vitamin-mineral komplekslərini qəbul edən uşaqlarda qusma halları tərkibi eyni, lakin dəmirsiz kompleks qəbul edənlərlə müqayisədə daha çox müşahidə oluna bilər. Bu fərq xüsusilə altı aydan kiçik uşaqlarda diqqət çəkib.

Tədqiqatlar arasında yaş, preparatların forması və izlənilən əlavə təsirlər baxımından fərqlər olduğundan onların orqanizm tərəfindən qəbul edilməsini və dözümlülüyünü qiymətləndirmək çətin olub. Bəzi tədqiqatlarda iştirakçılar hansı preparatı qəbul etdiklərini də biliblər. İcmalın müəllifləri hesab edirlər ki, arzuolunmaz təsirlərlə bağlı məlumatların genişləndirilməsinə, o cümlədən yüksək gəlirli ölkələrdə əlavə araşdırmaların aparılmasına ehtiyac var.

Dəmir çatışmazlığı ilə anemiya arasındakı fərq nədir?

Dəmir orqanizmdə hemoqlobinin yaranması üçün vacibdir. Hemoqlobin eritrositlərin tərkibində olan və oksigenin ağciyərlərdən toxumalara daşınmasını təmin edən zülaldır.

Dəmir ehtiyatları hemoqlobinin səviyyəsi hələ normal olduğu halda da tükənə bilər. Dəmir çatışmazlığı fonunda hemoqlobinin miqdarı yaşa uyğun normadan aşağı düşdükdə isə dəmir çatışmazlığı anemiyası inkişaf edir. Anemiyanın digər səbəbləri arasında infeksiyalar, xroniki iltihabi proseslər və irsi qan xəstəlikləri də var.

“Dəmir çatışmazlığı bütün dünyada uşaqlar arasında ən geniş yayılmış qidalanma problemlərindən biri olaraq qalır”, – deyə icmalın aparıcı müəllifi, Kornell Universitetinin elmi işçisi Kripa Racagopalan bildirib.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) qiymətləndirməsinə görə, 2019-cu ildə dünyada 6–59 aylıq uşaqların təxminən 40 faizində müxtəlif mənşəli anemiya qeydə alınıb.

Dəmir çatışmazlığından şübhələnildikdə həkimlər ümumi qan analizinin göstəricilərini və ferritinin səviyyəsini qiymətləndirirlər. Ferritin orqanizmdə dəmir ehtiyatları barədə məlumat verən zülaldır. Lakin infeksiya və ya iltihab zamanı ferritinin səviyyəsi yüksələ bilər. Buna görə də həkim bu göstəricini digər analiz nəticələri ilə birlikdə şərh edir.

Uşaqlara dəmir preparatları hansı hallarda təyin edilir?

ÜST anemiyanın geniş yayıldığı bölgələrdə dəmir preparatlarının gündəlik qəbulunu kütləvi profilaktik tədbir kimi nəzərdən keçirir. Məsələn, təşkilat 6–23 aylıq uşaqlar arasında anemiyanın yayılma səviyyəsinin 40 faiz və daha çox olduğu regionlarda bu yaş qrupu üçün gündəlik dəmir profilaktikasını tövsiyə edir.

Konkret uşaq üçün dəmir preparatlarının qəbuluna qərar verilərkən həkim onun yaşını, qidalanma xüsusiyyətlərini və dəmir çatışmazlığının mümkün səbəblərini nəzərə alır.

Kiçik yaşlı uşaqlarda qida rasionunun kifayət qədər dəmirlə zəngin olub-olmaması mühüm əhəmiyyət daşıyır. Yeniyetmə qızlarda isə risk amillərindən biri menstruasiya zamanı həddindən artıq qan itirilməsi ola bilər.

Dəmir çatışmazlığı anemiyası təsdiqləndikdə müalicənin əsas məqsədi hemoqlobinin səviyyəsini və orqanizmdə dəmir ehtiyatlarını bərpa etməkdir. Müalicənin nəticəsi qan analizləri vasitəsilə qiymətləndirilir.

ÇOX OXUNANLAR
 Mərkəzi Gömrük Hospitalının patomorfoloqları 35-ci Milli Patologiya Konqresində iştirak ediblər   
Alimlər həyatın heç vaxt mövcud olmadığı Yer kürəsinin necə görünəcəyini modelləşdiriblər
Ürəyin işemik xəstəliyi diaqnozu ilə müraciət edən pasiyent üzərində AKŞ əməliyyatı uğurla icra olunub - Tədris Cərrahiyyə Klinikası
 Mərkəzi Gömrük Hospitalının şöbə rəisi “Certificate of Merit” Fəxri Xidmət Sertifikatı ilə təltif olunub   
Rəşad Şolanın yeni cərrahi metodu beynəlxalq konqresdə qalib seçilib
 Cəbrayıl RMX-da mövsümi qripə qarşı vaksinasiya prosesinə başlanılıb   
Ağdərə rayonunun Suqovuşan qəsəbəsində tibbi aksiya: 10 nəfərə zəruri xidmətlər göstərilib
1-ci tip diabetin inkişafını gecikdirən dərman ilk dəfə xəstəyə tətbiq edilib
 Azərbaycan Tibb Universiteti kafedralar üzrə vakant yerlərə müsabiqə elan edib   
Rəşad Şolanın ixtirası dünyada birinci oldu
45 dəqiqəlik mübarizə, bir ömrə verilən ikinci şans – Həkimlər pasiyenti həyata qaytardılar
Vətəndaşlar üçün tibbi xidmətlərin keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi imkanı yaradılıb  
Parkinsonun kök hüceyrə texnologiyası əsaslı müalicəsi genişlənir - 2029-cu ildə...
Huawei diabetə nəzarət üçün yeni davamlı qlükoza monitorinq sistemini təqdim edib
Meşədə cəmi 3 gün keçirmək immun hüceyrələrinin aktivliyini 80 faiz artıra bilər