Menopauza qadınların fiziki və emosional vəziyyətində dəyişikliklərlə müşayiət olunur, bu da gündəlik həyata və əmək qabiliyyətinə təsir göstərə bilər. Lakin bu dövr hər kəsdə eyni cür keçmir. Autizmli qadınlar menopauza əlamətlərini daha kəskin yaşaya, orqanizmlərində baş verən dəyişiklikləri anlamaqda əlavə çətinliklərlə üzləşə bilərlər.

Aztibb.az "Autism in Adulthood" jurnalında dərc olunan məqaləyə istinadən yazır ki, britaniyalı alimlərin apardığı araşdırma autizmli və autizmi olmayan qadınların özlərini necə hiss etmələri arasında fərqləri üzə çıxarıb.

Menopauza əlamətləri daha qabarıq müşahidə olunub

Bornmut Universitetinin tədqiqatçıları 900-dən çox qadının təcrübəsini araşdırıblar. Beş həftə ərzində iştirakçılar menopauza əlamətləri və ümumi sağlamlıq vəziyyətləri barədə məlumat veriblər. 

Araşdırmaya əsasən, autizmli iştirakçılar müşahidə müddətinin bütün mərhələlərində autizmi olmayan qadınlarla müqayisədə menopauza əlamətlərini daha qabarıq hiss etdiklərini bildiriblər. Bundan əlavə, autizmli qadınlarda narahatlıq və depressiv əlamətlərin səviyyəsi daha yüksək, həyat keyfiyyəti isə daha aşağı olub. Bu göstəricilərin hamısı menopauza əlamətlərinin şiddəti ilə əlaqəli olub.

Tədqiqata Bornmut Universitetinin doktorantı Eunhi Kim rəhbərlik edib. Onun sözlərinə görə, komandanın əvvəlki araşdırmaları da autizmli bəzi qadınlarda menopauzaya keçid dövrünün ciddi çətinliklərlə müşayiət oluna biləcəyini göstərib. Yeni tədqiqat isə daha geniş iştirakçı qrupu əsasında qadınların öz əlamətləri barədə verdikləri qiymətləndirmələri müqayisə etməyə imkan yaradıb.

Müəlliflər fiziki sağlamlıq vəziyyətindəki fərqlərə də diqqət yetiriblər. Autizmli iştirakçılar ürək-damar xəstəliklərindən ən azı birinin mövcud olduğunu təxminən iki dəfə daha çox bildiriblər. Oynaqların hipermobilliyi də daxil olmaqla, dayaq-hərəkət sistemi xəstəlikləri isə bu qrupda dörd dəfədən çox yayılıb. Autizmli qadınların bir çoxu eyni zamanda bir neçə xroniki xəstəlikdən əziyyət çəkdiklərini qeyd ediblər.

Menopauza gündəlik çətinlikləri daha da artıra bilər

Menopauza yuxu pozuntuları, əhval dəyişiklikləri, narahatlıq və diqqəti cəmləməkdə çətinliklərlə müşayiət oluna bilər. Bəzi qadınlarda bu dövrdə xarici qıcıqlandırıcılara həssaslıq da artır. Autizmli qadınlarda isə həmin dəyişikliklər məlumatı qavrama, emosiyaları tənzimləmə və gündəlik işləri planlaşdırma ilə bağlı mövcud xüsusiyyətlərlə üst-üstə düşə bilər.

Eunhi Kim bildirib ki, menopauza autizmi olmayan qadınlar üçün də çətin dövrdür və əlamətlər hər on qadından birini işdən ayrılmağa məcbur edir. Onun sözlərinə görə, autizmli insanlar yaddaş, planlaşdırma, emosiyaların idarə olunması və sensor qıcıqlara yüksək həssaslıqla bağlı çətinliklərlə üzləşə bilərlər. Onların bir çoxu cəmiyyətə uyğunlaşmağa və fərqliliklərini gizlətməyə çalışarkən eyni zamanda bu çətinliklərin öhdəsindən gəlməyə çalışır. Buna görə də menopauza mövcud problemləri daha da ağırlaşdıra bilər.

Tədqiqatçılar menopauza əlamətlərinin şiddəti ilə nəzarəti itirmək hissi, eləcə də bədəndə və psixoloji vəziyyətdə baş verən dəyişiklikləri anlamaqda çətinlik arasında əlaqə aşkar ediblər. Başqa sözlə, burada yalnız fiziki vəziyyət deyil, həm də insanın yeni hissləri nə dərəcədə anlaya bilməsi və onların səbəblərini izah etməsi mühüm rol oynaya bilər.

Bununla belə, müəlliflər autizmin mütləq ağır menopauzaya səbəb olduğunu iddia etmirlər. Nəticələr iştirakçı qrupları arasındakı fərqləri göstərir və bu dövrü çətinləşdirə biləcək bir sıra amillərin mövcudluğuna işarə edir. Əlaqənin mexanizmlərini daha dəqiq müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac var.

“Düşünürdüm ki, ağlımı itirirəm”

Tədqiqatın həmmüəllifi, professor Culi Qembl-Törner qeyd edib ki, autizmli bəzi qadınlar menopauza əlamətləri ilə qarşılaşarkən qorxu və çaşqınlıq hissi keçirirlər. Bu əlamətlər barədə anlaşıqlı məlumatlarla rastlaşmadıqları üçün orqanizmlərində baş verən dəyişiklikləri naməlum xəstəliyin əlaməti kimi qəbul edə bilirlər.

Culi Qembl-Törnerin sözlərinə görə, autizmli qadınlar tədqiqatçılara tez-tez “Düşünürdüm ki, ağlımı itirirəm” və ya “Elə bilirdim ki, hansısa xəstəliyim var” deyiblər. Çünki onların menopauza təcrübəsi oxuduqları və ya başqalarından eşitdikləri məlumatlara uyğun gəlməyib.

Tədqiqatçı hesab edir ki, autizmli insanların xüsusiyyətlərini nəzərə alan, əlçatan və anlaşıqlı məlumatlar qorxu və nəzarəti itirmək hissini azalda bilər. Bu baxımdan menopauza zamanı hansı dəyişikliklərin baş verə biləcəyini və əlamətlərin niyə insandan-insana fərqləndiyini əvvəlcədən izah etmək vacibdir.

Müəlliflər tibbi yardımın əhəmiyyətini də vurğulayıblar. Tədqiqatın digər həmmüəllifi, doktor Reyçel Mozlinin sözlərinə görə, autizmli qadınlar menopauza dövründə tibbi dəstək almaqda tez-tez çətinliklərlə üzləşdiklərini bildirirlər. O qeyd edib ki, insanın hisslərini ətrafdakıların gözlədiyi şəkildə büruzə verməməsi həkimlərin onun vəziyyətinin ciddiliyini lazımınca qiymətləndirməməsinə səbəb ola bilər.

Fərdi yanaşma və xüsusi tibbi dəstək vacibdir

Tədqiqatın nəticələri menopauza ilə bağlı tibbi yardımın təşkili zamanı autizmli qadınların xüsusiyyətlərinin nəzərə alınmasının vacibliyini göstərir. Mümkün əlamətlər barədə məlumatlar aydın və əlçatan olmalı, tibb mütəxəssisləri isə insanın xarici davranışının onun yaşadığı narahatlığın dərəcəsini həmişə əks etdirmədiyini nəzərə almalıdırlar.

Digər çətinlik menopauza əlamətlərinin əvvəldən mövcud olan fiziki və psixoloji problemlərlə üst-üstə düşə bilməsidir. İnsan özünü pis hiss etməsinin səbəbini anlamadıqda şikayətlərini izah etməkdə və uyğun tibbi yardım almaqda çətinlik çəkə bilər. Buna görə də tədqiqatçılar autizmli qadınlar üçün xüsusi məlumatlandırıcı materialların hazırlanmasını və tibb işçilərinin bu sahədə məlumatlılığının artırılmasını vacib hesab edirlər.

Bununla yanaşı, araşdırmanın müəyyən məhdudiyyətləri var. İştirakçılar əlamətləri və sağlamlıq vəziyyətlərini özləri qiymətləndiriblər. Buna görə də nəticələr onların şəxsi müşahidələrini əks etdirir. Tədqiqat həmçinin menopauza əlamətlərinin daha ağır keçməsinə məhz autizmin səbəb olduğunu sübut etmir. Yanaşı gedən xəstəliklər və digər amillər də qadınların vəziyyətinə təsir göstərə bilər.

Müəlliflər hesab edirlər ki, gələcək araşdırmalar autizmli qadınlarda menopauza dövrünü çətinləşdirən amilləri və onlar üçün ən faydalı dəstək formalarını daha yaxşı anlamağa kömək edəcək. Tədqiqatın əsas nəticəsi budur ki, bu qadınların menopauza təcrübəsi geniş yayılmış təsəvvürlərdən fərqlənə bilər. Buna görə də tibbi yardım göstərilərkən hər bir qadının fərdi şikayətlərinə və ehtiyaclarına diqqətlə yanaşmaq vacibdir.