Yastıayaqlılıq, bud-çanaq oynağının çıxığı kimi problemlər uşaqlarda tez-tez rast gəlinən və valideynləri narahat edən vəziyyətlər sırasındadır. Uşaqlıq dövründə ortopedik problemlərin erkən aşkarlanması isə müalicənin effektivliyi baxımından böyük əhəmiyyət daşıyır.
Aztibb.az "Biomedya" nəşrinə iostinadən yazır ki, ayağın içəri basması, yastıayaqlılıq və bud-çanaq oynağının çıxığı kimi problemlər uşaqlarda tez-tez rast gəlinir və valideynlərdə narahatlıq yaradır. Uşaqlıq dövründə ortopedik problemlərin erkən müəyyənləşdirilməsi müalicənin vaxtında başlanması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Bu yazıda ev şəraitində sadə müşahidə və yoxlamalar vasitəsilə hansı əlamətlərə diqqət yetirməyin mümkün olduğunu, eləcə də problemin irəliləməsinin qarşısını almaq üçün hansı tədbirlərin görülməli olduğunu izah edirik.
Bəzi xəstəliklər erkən mərhələdə özünü müəyyən əlamətlərlə göstərir və bu, problemin vaxtında aşkarlanmasını asanlaşdırır. Digər xəstəliklər isə ya uzun müddət heç bir əlamət vermir, ya da valideynlər həmin əlamətlərin hər hansı xəstəliyə işarə edə biləcəyini bilmirlər. Xəstəliyin müəyyənləşdirilməsi üçün ilk növbədə hər hansı şikayətin yaranması vacib deyil. Valideynlər uşaqlarında konkret narahatlıq hiss etməsələr belə, diqqətli müşahidə zamanı bəzi sadə əlamətləri görə və onların arxasında dayanan problemi vaxtında aşkarlaya bilərlər. Bu isə diaqnostika və müalicə üçün həkimə daha erkən müraciət etməyə imkan verir. Uşaqlıq dövründə ortopedik problemlərin erkən aşkarlanması bu baxımdan xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Uşaqlarda ən çox rast gəlinən ortopedik problemləri və onların ilkin aşkarlanma üsullarını aşağıdakı kimi qruplaşdırmaq olar.
Skolioz (onurğa sütununun əyriliyi)
Skolioz onurğanın sağa və ya sola doğru əyilməsi ilə xarakterizə olunur. Xüsusilə bəzi hallarda azyaşlı uşaqlarda skolioz proqressivləşə bilər. Ağır dərəcəli skoliozu asanlıqla aşkar etmək mümkün olsa da, yüngül əyriliklər nəzərdən qaça bilər. Uşaq böyüdükcə əyriliyin dərəcəsi arta və müalicə çətinləşə bilər. Buna görə də erkən diaqnostika böyük əhəmiyyət daşıyır.
Uşağınızda skolioz olub-olmadığını ilkin olaraq yoxlamaq üçün onun kürəyini paltarsız vəziyyətdə müşahidə edin. Ayaqlarını eyni hizada saxlamasını və dizlərini bükmədən önə doğru əyilməsini istəyin. Bu zaman kürəyin və bel nahiyəsinin sağ və sol tərəflərini müqayisə edin. Tərəflərdən birinin digərindən daha hündür görünməsi halında ortoped həkimə müraciət etmək lazımdır.
Yastıayaqlılıq
Yastıayaqlılıq və ya ayaq tağının aşağı olması uşaqlarda tez-tez rast gəlinən problemlərdəndir. Ayağın daxili hissəsindəki tağın normaldan daha az olması və ya ümumiyyətlə görünməməsi yastıayaqlılığa işarə edə bilər. Sağlam uşaqlarda ayağın daxili tağı təxminən 3 yaşında formalaşmağa başlayır, lakin bu proses 10–11 yaşa qədər davam edə bilər. Elastik yastıayaqlılıq zamanı əksər hallarda müalicəyə ehtiyac olmur. Sərt yastıayaqlılıqda isə müalicə səbəbdən asılı olaraq müəyyən edilir.
Uşağınızda yastıayaqlılıq olub-olmadığını sadə müşahidə ilə ilkin olaraq yoxlamaq mümkündür. Bunun üçün uşaq hər iki ayağı üzərində dayanarkən dizdən aşağı nahiyəsini və ayaqlarını paltarsız vəziyyətdə nəzərdən keçirin. Ayağın daxili tərəfindəki tağın görünməməsi yastıayaqlılıq baxımından diqqətəlayiq əlamətdir. Uşağın ayaqlarına arxadan baxdıqda isə normal ayaqda yalnız kiçik barmağın görünməsi gözlənilir. Bir neçə barmağın eyni anda görünməsi halında həkimə müraciət etmək lazımdır.
Bud-çanaq oynağının inkişaf displaziyası
Bud-çanaq oynağının inkişaf displaziyası hər 100 yeni doğulmuş körpədən təxminən birində müşahidə olunur. Bud-çanaq oynağının çıxığı və ya yarımçıxığı isə hər 1000 yenidoğulmuşdan təxminən birində rast gəlinir. Erkən diaqnostika burada xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Müalicə gecikdirildikdə vəziyyət sonradan hərəkət məhdudiyyətinə və əlilliyə səbəb ola bilər.
Ayaqlardakı dəri büküşlərinin asimmetriyası, ayaqlardan birinin digərindən qısa olması və bud-çanaq oynağında ayağın yana doğru açılmasının məhdudlaşması mühüm əlamətlər arasında yer alır.
Körpənin aşağı bədəni paltarsız vəziyyətdə olarkən ayaqlarını bud və gövdə arasında təxminən 90 dərəcə bucaq yaranacaq şəkildə bükün və daha sonra hər iki yana doğru açmağa çalışın. İki tərəfin açılma dərəcəsi arasında nəzərəçarpan fərq varsa, həkimə müraciət etmək lazımdır.
Valideynlərin uşaqlarında tez-tez müşahidə etdiyi “ayağın içəri basması” əksər hallarda ciddi problem olmur. Bu vəziyyətin əsasən üç səbəbi var.
Səbəblərdən biri bud sümüyünün yuxarı hissəsinin normaldan daha çox önə doğru dönməsidir. Bu vəziyyəti həkim müayinəsi zamanı asanlıqla müəyyən etmək mümkündür. Diaqnoz üçün görüntüləmə müayinələrinə, bir qayda olaraq, ehtiyac olmur və bu vəziyyətlərin böyük əksəriyyəti 10 yaşa qədər öz-özünə düzəlir.
Ayağın içəri basmasının digər geniş yayılmış səbəbi baldır sümüyünün içəri doğru burulmasıdır. Bu halda da adətən rentgenoloji müayinəyə ehtiyac olmur. Müalicə tələb etməyən bu vəziyyət əksər hallarda 4–6 yaşa qədər öz-özünə düzəlir.
Digər səbəb isə ayaq daraq sümüklərinin içəri doğru əyilməsidir. Bu vəziyyət 4 yaşa qədər öz-özünə düzəlmədikdə müalicə tələb oluna bilər.
Bu üç əsas səbəbdən əlavə, ayaq içəri basmasının yalnız bir tərəfdə olması, ayaq uzunluqlarının fərqlənməsi və ağrı ilə müşayiət olunması kimi hallara da xüsusi diqqət yetirmək lazımdır. Belə əlamətlər müşahidə edildikdə uşağın ortoped həkim tərəfindən müayinə olunması tövsiyə edilir.
