ABŞ-da illər sonra ilk dəfə piylənmə səviyyəsinin azalmasına dair əlamətlər müşahidə olunur. Mütəxəssislər bu dəyişiklikdə Ozempic və digər arıqlama preparatlarının rolunu araşdırırlar.
Aztibb.az "JAMA" jurnalına istinadən yazır ki, ABŞ-da piylənmə göstəriciləri 1970-ci illərin sonlarından etibarən demək olar ki, fasiləsiz artıb. Lakin son məlumatlar bu uzunmüddətli tendensiyanın ilk dəfə dayanmış və ya geriyə dönmüş ola biləcəyini göstərir.
Boston Uşaq Xəstəxanası və Harvard Tibb Məktəbinin epidemioloqu Benjamin Rader bildirir ki, dönüş nöqtəsinə işarə edən əlamətlər var. Onun və həmkarlarının 2024-cü ildə 16 milyondan çox böyüklərin məlumatları əsasında apardığı araşdırma ABŞ-da piylənmənin yayılmasının 2023-cü ildə on ildən artıq müddətdə ilk dəfə azaldığını göstərib.
ABŞ-ın milli səhiyyə araşdırması NHANES məlumatları da 2021–2023-cü illər arasında piylənmə səviyyəsində cüzi azalmaya işarə edir.
GLP-1 preparatlarının rolu
Bu dəyişikliklə eyni dövrdə yeni nəsil arıqlama preparatlarının istifadəsi də sürətlə artıb. Ozempic, Wegovy və Zepbound kimi GLP-1 qrupuna aid preparatların reseptlə təyin olunması 2021-ci ildən 2026-cı ilin əvvəlinə qədər dörd dəfədən çox artıb.
Bu preparatların bir qismi əvvəlcə 2-ci tip diabetin müalicəsi üçün hazırlanıb. Onlar orqanizmdə təbii şəkildə yaranan bağırsaq hormonunu təqlid edərək toxluq hissini artırır və mədənin boşalmasını ləngidir. Nəticədə bir çox pasiyent əhəmiyyətli çəki itirir.
Bu isə belə bir sual doğurur: Onilliklər ərzində artan piylənmə göstəriciləri arıqlama preparatlarının təsiri ilə zirvəyə çatmış ola bilərmi?
Rader hesab edir ki, GLP-1 preparatlarının geniş yayılması ilə piylənmə göstəricilərindəki dəyişikliklərin eyni dövrə təsadüf etməsi diqqətəlayiqdir. Bununla belə, preparatların cəmiyyət səviyyəsində piylənmənin azalmasına birbaşa səbəb olduğunu hələ qəti şəkildə söyləmək mümkün deyil.
Piylənmə həqiqətən azalırmı?
Mütəxəssislər fərdi səviyyədə bu preparatların arıqlamağa kömək etdiyinə şübhə etmirlər. Lakin onların uzunmüddətli perspektivdə bütün cəmiyyət üzrə piylənmə göstəricilərinə təsiri hələ məlum deyil.
Bundan əlavə, COVID-19 pandemiyasından sonra insanların həyat tərzində və davranışlarında baş verən dəyişikliklər, eləcə də sağlam qidalanma və çəkiyə nəzarətlə bağlı artan maarifləndirmə də piylənmə göstəricilərinə təsir göstərə bilər.
Obezite mütəxəssisi Peminda Cabandugama isə mövcud məlumatların piylənmənin yayılmasında artıq nəzərəçarpacaq azalmaya işarə etdiyini və GLP-1 preparatlarının bu prosesdə mühüm rol oynaya biləcəyini düşünür.
Bütün tədqiqatçılar nikbin deyil
ABŞ-da piylənmə səviyyəsinin davamlı şəkildə azalacağı fikri bütün tədqiqatçılar tərəfindən qəbul edilmir.
Vaşinqton Universitetinin araşdırmasına görə, piylənmə səviyyəsi 2035-ci ilə qədər artmaqda davam edə bilər. Proqnoza əsasən, 2022-ci ildə 42,5 faiz olan piylənməli böyüklərin payı 2035-ci ildə 46,9 faizə yüksələ bilər.
Rader bu proqnozların mütləq yanlış olduğunu düşünmür. Lakin o qeyd edir ki, bir çox proqnoz modelləri GLP-1 preparatlarının geniş yayılmasından əvvəlki məlumatlara əsaslanır. Buna görə də həmin modellər bu dərmanların gələcəkdə piylənməyə göstərə biləcəyi təsiri tam nəzərə almaya bilər.
