Son bir neçə il ərzində mediada bədxassəli onkoloji xəstəliklərin yaxın gələcəkdə tamamilə nəzarət altına alınacağı və insanlığın xərçəng probleminin öhdəsindən gələcəyi barədə xəbərlər mütəmadi olaraq yayılır. Bu cür açıqlamalar, xüsusilə də dörd xərçəng növünə qarşı antitumor vaksinlərin tədqiqi ilə bağlı müzakirələr fonunda səsləndirilir. Lakin burada nəzərə alınmalı bir sıra mühüm məqamlar var.

Aztibb.az "Life" portalına istinadən yazır ki, bu barədə Moskva Beynəlxalq Onkologiya Mərkəzinin (MMOC) həkim-onkoloqu, kimyaterapevt Qriqori Çij danışıb.

Son zamanlar melanoma, kiçik hüceyrəli ağciyər xərçəngi, sidik kisəsi xərçəngi və kolorektal xərçəng kimi xəstəliklərə vaksin və immunoterapiyanın köməyi ilə yaxın gələcəkdə qalib gəlməyin mümkünlüyü ilə bağlı açıqlamalar səsləndirilir. Bunun əsas səbəblərindən biri həmin xəstəliklərin müalicəsində immunoterapiyanın – xüsusilə də immun nəzarət nöqtəsi (checkpoint) inhibitorlarının – artıq tətbiq olunmasıdır. Bu da vaksinlərin müalicə metodu kimi potensial effektivliyinə ümid etməyə imkan verir. Belə vaksinlərin məqsədi şişə qarşı immun cavabı “aktivləşdirmək” və “gücləndirməkdir”.

Bəs nəyi unutmamalıyıq?

Sadalanan xəstəliklərdə immunoterapiyanın tətbiqi təcrübəsini təhlil etdikdə görürük ki, mövcud immunoterapiya üsullarından heç biri 100%-lik effektivlik təmin etmir. Ümumiyyətlə, bədxassəli xəstəlikləri olan insanların müalicəsində ən innovativ yanaşmalar belə tibb tarixinin heç bir mərhələsində 100%-lik nəticə verməyib.

Mövcud tədqiqatlarda immunoterapiyanın müstəqil müalicə üsulu kimi (yoğun bağırsaq xərçəngi, melanoma, sidik kisəsi xərçəngi) və ya kimyaterapiya ilə birlikdə (ağciyər xərçəngi) tətbiqi həmin şiş növlərindən əziyyət çəkən xəstələrin bir qisminə xəstəliyin sonrakı inkişafı olmadan daha uzun müddət yaşamağa imkan verib. Bu da əksər hallarda onların ümumi yaşam müddətinə müsbət təsir göstərir.

Hətta bəzi xəstələrdə, xəstəliyin IV mərhələsində belə, müalicəyə başlanıldıqdan sonra beş ildən artıq yaşamaq mümkün olur. Lakin həkim vurğulayır ki, söhbət immunoterapiya alan bütün xəstələrdən deyil, yalnız ayrı-ayrı pasiyentlərdən gedir.

Hətta eyni diaqnoz zamanı belə şiş xəstəliyinin gedişi fərqli ola bilər. Hər bir şiş müalicə prosesi və təbii inkişafı zamanı onun sağ qalmasına və immun sisteminin, o cümlədən immunoterapiyanın təsirinə müqavimət göstərməsinə kömək edən xüsusiyyətlər qazana bilər.

Bəzən əvvəllər müalicəyə yaxşı cavab alınmasına baxmayaraq, xəstəlik yenidən qayıdır və proqressivləşir.

Bu xüsusiyyət xüsusilə MSI-şişlərdə aydın şəkildə müşahidə olunur. MSI (mikrosatellit qeyri-sabitliyi) immunoterapiyanın, xüsusilə pembrolizumab preparatının tətbiqi zamanı yaxşı cavab gözləməyə imkan verən, yaxşı tanınan və klinik olaraq təsdiqlənmiş biomarkerdir. Həkim xatırladır ki, bu, uzun illər əvvəl aparılmış KEYNOTE-158 tədqiqatında da nümayiş etdirilib.

Lakin hətta həmin tədqiqat çərçivəsində MSI göstəricisi olan müxtəlif mənşəli şişlər immunoterapiyaya fərqli cavab nümayiş etdirib. Ən zəif nəticə mədəaltı vəzi xərçəngində müşahidə olunub.

“Görünür, eyni biomarkerdir – MSI. Amma müxtəlif şişlərdə immunoterapiyaya fərqli cavab görürük”, – deyə həkim izah edib.