Qadın sağlamlığının qorunmasında müntəzəm tibbi müayinələr və yaşa uyğun skrininqlər mühüm rol oynayır. Bəzi xəstəliklər ilkin mərhələdə heç bir əlamət vermədən inkişaf edə bildiyi üçün müayinələrin vaxtında aparılması vacibdir. Bununla belə, hər qadın üçün eyni müayinə planı uyğun deyil. Yaş, ailə və genetik risklər, hamiləlik planı, menopauza, mövcud xəstəliklər və istifadə olunan dərmanlar nəzərə alınmalıdır.
Aztibb.az xəbər verir ki, rutin sağlamlıq müayinəsi yalnız qan analizlərindən ibarət deyil. Qan təzyiqi, çəki, qan şəkəri, xolesterin, menstrual və reproduktiv sağlamlıq, süd vəziləri, sümük sağlamlığı, həyat tərzi və yaşa uyğun xərçəng skrininqləri də qiymətləndirilə bilər.
Skrininq müayinələri heç bir şikayəti olmayan şəxslərdə xəstəliklərin erkən aşkarlanması üçün aparılır. Ağrı, qeyri-adi qanaxma, kütlə, davamlı qarın şişkinliyi, səbəbsiz çəki itkisi və digər yeni simptomlar olduqda isə rutin müayinə vaxtını gözləmədən həkimə müraciət edilməlidir.
Qan analizlərinin həcmi də fərdi risklərə görə müəyyənləşdirilir. Ümumi qan analizi, dəmir və ferritin, qan şəkəri və HbA1c, xolesterin göstəriciləri, həmçinin qaraciyər, böyrək və qalxanabənzər vəz funksiyası ilə bağlı analizlər zərurət olduqda aparıla bilər. Hər il bütün qadınlara eyni analizlərin verilməsi tələb olunmur.
Ginekoloji müayinələr zamanı menstruasiya dövrü, qanaxmanın xarakteri, vaginal ifrazat, çanaq ağrısı, reproduktiv sağlamlıq, hamiləlik planı və menopauza ilə bağlı dəyişikliklər qiymətləndirilir. Menstruasiyalar arasında və ya cinsi əlaqədən sonra qanaxma, həddindən artıq menstrual qanaxma, pis qoxulu və ya qanlı ifrazat kimi əlamətlər mütləq araşdırılmalıdır.
Uşaqlıq boynu xərçənginin skrininqində HPV və yaxma (Pap-smear) testlərindən istifadə olunur. 21-29 yaş arasında adətən üç ildən bir yaxma testi, 30-65 yaş arasında isə HPV testi, HPV və yaxma testinin birlikdə aparılması və ya yalnız yaxma testi kimi variantlardan biri seçilə bilər. Konkret interval əvvəlki nəticələrə və şəxsi risklərə əsasən müəyyənləşdirilir. HPV vaksini olunması da skrininq ehtiyacını aradan qaldırmır.
Süd vəzi xərçənginin skrininqində mammoqrafiya əsas müayinə üsullarından biridir. Ultrasəs müayinəsi isə bəzi hallarda əlavə qiymətləndirmə üçün istifadə edilir. Ailəsində xüsusilə erkən yaşda süd vəzi və ya yumurtalıq xərçəngi olan qadınlarda skrininq daha erkən başlana və əlavə müayinələr tələb oluna bilər. Süd vəzisində və ya qoltuqaltında yeni kütlə, məmə başından qanlı ifrazat və ya dəridə dəyişiklik aşkar edilərsə, planlı müayinə vaxtı gözlənilməməlidir.
Orta risk qrupunda olan qadınlarda yoğun bağırsaq xərçəngi skrininqinə 45 yaşdan etibarən başlanması tövsiyə olunur. Nəcisdə gizli qan testi, nəcis DNT testi və kolonoskopiya istifadə edilə bilən üsullardandır. Ailəsində yoğun bağırsaq xərçəngi və ya polip olan şəxslərdə skrininq daha erkən başlana bilər.
Osteoporozun qiymətləndirilməsində sümük mineral sıxlığının ölçülməsi mühüm yer tutur. Qadınlarda 65 yaşdan sonra bu müayinənin aparılması tövsiyə edilir. Erkən menopauza, aşağı bədən çəkisi, əvvəlki sınıqlar və uzunmüddətli steroid istifadəsi kimi risk faktorları olduqda müayinə daha erkən yaşda planlaşdırıla bilər.
Orta riskli və simptomsuz qadınlarda yumurtalıq xərçənginin transvaginal ultrasəs və CA-125 analizi ilə rutin skrininqi tövsiyə edilmir. Lakin ailəvi xərçəng riski və ya davamlı qarın köpü, çanaq ağrısı, tez doyma və tez-tez sidiyə getmə kimi əlamətlər olduqda əlavə qiymətləndirmə aparılmalıdır.
Ürək-damar sağlamlığı da müntəzəm nəzarətdə saxlanmalıdır. Qan təzyiqi, çəki, bel çevrəsi, qan şəkəri və lipid göstəriciləri qiymətləndirilə bilər. Siqaret, yüksək təzyiq, diabet, piylənmə, hərəkətsizlik və ailədə erkən yaşda ürək xəstəliyinin olması riskin qiymətləndirilməsində nəzərə alınır.
Hamiləlik planlaşdıran qadınlarda əvvəlcədən tibbi müayinədən keçmək, istifadə olunan dərmanları, xroniki xəstəlikləri, vaksinasiya vəziyyətini, fol turşusuna olan ehtiyacı və digər riskləri həkimlə müzakirə etmək faydalıdır. Menopauza dövründə isə sümük və ürək-damar sağlamlığı ilə yanaşı yuxu, vaginal quruluq, sidik qaçırma və cinsi sağlamlıq kimi məsələlər də qiymətləndirilə bilər.
Xüsusilə menopauzadan sonra baş verən hər hansı vaginal qanaxma, miqdarından asılı olmayaraq, həkim tərəfindən araşdırılmalıdır. Ümumilikdə isə qadınlar üçün müayinə planı standart deyil, fərdi risklərə əsasən hazırlanmalıdır.
