Müasir iş həyatında bir çox insan gecə və növbəli iş rejimində çalışır. Tibb işçiləri, təhlükəsizlik əməkdaşları, fabrik və nəqliyyat sektorunda çalışanlar buna nümunədir. Gecə saatlarında işləmək orqanizmin bioloji ritmini poza, yuxu, maddələr mübadiləsi və psixoloji vəziyyətə təsir göstərə bilər.
Aztibb.az xəbər verir ki, gecə növbəsində çalışanlarda yuxu problemləri, xroniki yorğunluq, diqqət dağınıqlığı, həzm sistemi narahatlıqları və əhval dəyişiklikləri daha çox müşahidə oluna bilər. Uzunmüddətli növbəli iş rejiminin ürək-damar və digər xroniki xəstəliklərin bəzi risk faktorları ilə əlaqəli olduğu da bildirilir.
Gündüz yatmaq gecə yuxusu qədər keyfiyyətli olmaya bilər. Tez-tez oyanma, yuxunun qısalması və istirahət etməmiş oyanmaq bu rejimdə çalışanların əsas problemlərindəndir. Gecə iş zamanı güclü işıq da melatonin ifrazına və bioloji saata təsir göstərə bilər.
Qidalanmaya da diqqət yetirmək vacibdir. Gecə növbəsində ağır, yağlı və şəkərli qidalar əvəzinə yüngül və balanslı yeməklərə üstünlük verilməsi, kifayət qədər su içilməsi və fast-food istehlakının məhdudlaşdırılması tövsiyə olunur. Daimi qəlyanaltılar əvəzinə planlı qidalanma daha məqsədəuyğundur.
Günəş işığından az istifadə edən gecə işçilərində D vitamini çatışmazlığı riski arta bilər. B12 vitamini, dəmir və digər qida maddələrinin çatışmazlığı da yorğunluğa səbəb ola bilər. Lakin vitamin və mineral əlavələri analiz və həkim məsləhəti olmadan qəbul edilməməlidir.
Növbəli iş rejimi psixoloji vəziyyətə də təsir edə bilər. Uzunmüddətli yuxu pozuntuları narahatlıq, motivasiya azalması, emosional yorğunluq, sosial təcrid hissi və tükənmişlik əlamətləri ilə müşayiət oluna bilər.
Yuxu keyfiyyətini qorumaq üçün yatılan otağın qaranlıq və sakit olması, yatmazdan əvvəl ekran istifadəsinin məhdudlaşdırılması və kofein qəbuluna nəzarət edilməsi faydalıdır. Mümkün qədər sabit yuxu saatlarının saxlanması da bioloji ritmin dəstəklənməsinə kömək edə bilər.
Müntəzəm fiziki aktivlik gecə çalışanlar üçün də vacibdir. Gəzinti, yüngül kardio və dartınma hərəkətləri fiziki sağlamlığı və stressin idarə olunmasını dəstəkləyə bilər. Lakin intensiv məşqlərin yatmağa çox yaxın saatlara salınması bəzi insanlarda yuxuya getməyi çətinləşdirə bilər.
Gecə növbəsinin yaratdığı riskləri tamamilə aradan qaldırmaq mümkün olmasa da, düzgün yuxu rejimi, balanslı qidalanma, fiziki aktivlik və stressin idarə olunması ilə onun mənfi təsirlərini azaltmaq mümkündür.
