NASA-nın "Perseverance" marsoxodu Marsın Yezero krateri ərazisində mürəkkəb karbon tərkibli birləşmələr aşkar edib. Alimlərin fikrincə, Yer kürəsində bu cür birləşmələr çox vaxt ölü canlı orqanizmlərlə əlaqələndirilsə də, onların Marsda həyatın mövcudluğunu sübut etdiyini söyləmək üçün hələ tezdir.

Aztibb.az "Science Advances" jurnalında dərc olunan məqaləyə istinadən yazır ki, 2024-cü ildə "Perseverance" marsoxodu vaxtilə Yezero kraterində yerləşən qədim gölü qidalandırdığı hesab edilən çay yatağının yaxınlığındakı "Bright Angel" adlı qayalıq sahəyə daxil olub. Burada çəkilən şəkillərdə bəzi qayaların üzərində NASA alimlərinin "bəbir ləkələri" və "xaşxaş toxumları" adlandırdığı qeyri-adi naxışlar müşahidə edilib.

Diametri təxminən bir millimetrə çatan bu tünd rəngli dairəvi ləkələr Yer kürəsində qədim mikroorqanizmlərin fəaliyyəti nəticəsində yaranan izlərə çox bənzəyir.

Alimlər bildirirlər ki, bu izlərin qeyri-bioloji mənşəli olmasını tam istisna etmək mümkün olmasa da, onlar Marsda qədim həyatın mövcudluğuna dair ən güclü namizədlərdən hesab edilir. Lakin indiyədək bu naxışların kimyəvi tərkibi və yayılma miqyası barədə kifayət qədər məlumat mövcud deyildi.

SHERLOC cihazı mürəkkəb karbon molekullarını müəyyən edib

"Perseverance" marsoxodunda quraşdırılmış SHERLOC adlı cihaz ultrabənövşəyi lazer şüalarının əks olunmasından istifadə etməklə süxurlardakı element və birləşmələri müəyyən edə bilir.

ABŞ-ın Arizona ştatındakı Planetologiya İnstitutunun tədqiqatçısı Eşli Mörfi və həmkarları SHERLOC vasitəsilə "Bright Angel" bölgəsindəki qayaların səthində, həmçinin həmin ərazidən təxminən 100 metr aralı yerləşən başqa bir qayada makromolekulyar karbon adlanan iri və mürəkkəb üzvi karbon birləşmələri aşkar ediblər.

Mörfinin sözlərinə görə, Yer kürəsində makromolekulyar karbon çox qədim süxurlarda rast gəlinir və bəzi hallarda keçmiş mikrob həyatının yeganə üzvi sübutu hesab olunur.

"Marsda və digər səma cisimlərində bu cür üzvi makromolekulların aşkar edilməsi bizə həmin mühitlərdə həyatın yaranması üçün zəruri kimyəvi komponentlərin və əlverişli şəraitin olub-olmadığını anlamağa kömək edir", – deyə alim bildirib.

Həyatın sübutu üçün əlavə araşdırmalar lazımdır

Londondakı Vestminster Universitetinin alimi Lyuis Dartnell qeyd edib ki, təkcə karbon birləşmələrinin mövcudluğu onların bioloji mənşəli olduğunu göstərmir. Çünki oxşar maddələr meteoritlərdə də aşkar edilir.

Bununla belə, tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, bu karbon birləşmələri əsasən su ilə zəngin mühitlərdə əmələ gələn karbonat və sulfat mineralları ilə birlikdə müşahidə olunur. Bu isə onların geoloji mənşəyi barədə mühüm məlumat verir.

NASA-nın Reaktiv Hərəkət Laboratoriyasının əməkdaşı Kayl Ukert bildirib ki, Yezero kraterinin vaxtilə su ilə zəngin olduğu artıq məlum idi. Buna görə burada karbon birləşmələrinin tapılması gözlənilən hal sayılsa da, makromolekulyar karbonun məhz bu tip süxurların səthində ilk dəfə aşkar olunması alimləri təəccübləndirib.

Onun sözlərinə görə, bu maddənin "Bright Angel" ərazisində geniş yayılması Marsda üzvi maddələrin uzun müddət qorunub saxlanıla bildiyini göstərən mühüm əlamətdir.

Qəti nəticə üçün süxur nümunələri Yerə gətirilməlidir

Böyük Britaniyanın Edinburq Universitetinin alimi Şon MakMahon bildirib ki, SHERLOC cihazı makromolekulyar karbonu müəyyən etsə də, onun dəqiq kimyəvi tərkibini və mənşəyini müəyyən edə bilmir.

Alimin fikrincə, bu karbonun həqiqətən bioloji mənşəli olub-olmadığını müəyyən etmək üçün Marsdan götürülən süxur nümunələrinin Yerə gətirilərək müasir laboratoriyalarda ətraflı analiz edilməsi zəruridir.