Çox vaxt imtina etmək istəmədiyimiz həyat tərzi bizi risk altına alır. Bəşəriyyət hələ xərçəngə qalib gəlməyib. Müalicələr yaxşılaşsa da, xəstəlik yer üzündə ən ölümcül xəstəliklərdən biri olaraq qalır.
Aztibb.az "Doktor Piter" portalına istinaxən xəbər verir ki, statistikaya görə, insanlarda ən çox ağciyər xərçəngi, ikinci yerdə süd vəzinin bədxassəli şişləri, üçüncü yerdə kolorektal xərçəng, daha sonra prostat və mədə xərçəngi olur.
Bu xəstəlik niyə baş verir? Xərçəngin yaranma mexanizmi öyrənilir. Malign neoplazmaların böyüməsinin zehni səviyyədəproblemi barədə bir fikir var. Güman edilir ki, xəstəlik, çoxlu şikayətləri və yatırılmış duyğuları olan bir insanı daha tez tapır, baxmayaraq ki, bu elmi məlumatlarla təsdiqlənməmişdir.
Həkimlər digər xərçəng risk faktorları haqqında daha inamla danışırlar. Onun inkişafının səbəblərini həyat tərzimizdə, yemək vərdişlərimizdə, zərərli asılılıqlarımızda axtarmaq olar.
Akademik Oksana Drapkina onkologiyanın inkişafında rolu olan altı əsas risk faktoru haqqında danışıb. Bunu bilmək vacibdir, çünki bütün xərçəng hadisələrinin 30-50%-nin qarşısını almaq olar.
Siqaret çəkmək vərdişi
Hər dördüncü xərçəng hadisəsi siqaretlə bağlıdır. Bu pis vərdiş 10-dan çox növ bədxassəli şişlərə səbəb ola bilər: ağciyər, mədə, qaraciyər, yoğun bağırsaq və düz bağırsaq, prostat, sidik kisəsi və s. Passiv siqaret çəkmə və tüstüsüz tütün istehlakı daha az təhlükəli deyil.
Alkoqoldan sui-istifadə
Müntəzəm olaraq və böyük miqdarda istehlak edilən spirt ağız boşluğunda, qırtlaqda, yemək borusu, qaraciyər, süd vəzi və yoğun bağırsaqda onkoloji proseslərə səbəb ola bilər. Alkoqol orqanizmin müdafiəsini zəiflədən vitamin və mikroelementlərin udulmasına mane ola bilər. İçkilərin tərkibində istehsal prosesinə daxil olan kanserogen maddələri- nitrozaminlər, asbest lifləri, fenollar və karbohidrogenlər ola bilər.
Zərərli və isti yeməklər
Sübut olunub: pis qidalanma ilə xərçəngin inkişafı arasında əlaqə var. Emal edilmiş ətin həddindən artıq istehlakı (kolbasa, xörək, pastırma, ət konservləri və s.) kolorektal xərçəngə tutulma riskinin artması ilə əlaqələndirilir. Potensial kanserogen maddələrə yağda və açıq odda qızartma zamanı əmələ gələn akrilamid daxildir. Az işlənmiş qidalar qəbul edən insanların xərçəngə tutulma ehtimalının daha az olduğunu sübut edən araşdırmalar var. Çox isti içkilər içməklə özofagus xərçəngi arasında əlaqə qeyd edilmişdir.
Piylənmə
Piylənmənin artıq çəki döş, yumurtalıq, qaraciyər, kolon və mədəaltı vəzi xərçənginin inkişaf riskini artırdığı sübut edilmişdir. Ən təhlükəlisi visseral piylənmə hesab olunur — “pivə qarnı”. Qarın boşluğunda yağ yığıldıqda, bədən DNT-nin zədələnməsinə səbəb olan xroniki aşağı dərəcəli iltihabı inkişaf etdirir. Həddindən artıq yağ toxuması özü hüceyrə böyüməsini stimullaşdıran hormonlar ifraz etməyə başlayır.
İnfeksiyalar
Hepatit B və C virusları, insan papillomavirusunun bəzi növləri qaraciyər və uşaqlıq boynu xərçənginin inkişaf riskini artırır və Helicobacter pylori bakteriyası mədə xərçəngi ilə əlaqələndirilir.
Günəşin həddindən artıq olması
UV radiasiyası dəri şişləri (melanoma, bazal hüceyrəli və skuamöz hüceyrəli karsinoma) üçün əsas risk faktorlarından biridir. Risk qrupuna çox sayda mol, solğun dəri, mavi gözlər, saçların qırmızı və ya açıq olması daxildir.
