Xərçəng müalicəsində immun hüceyrələrinin laboratoriya şəraitində genetik dəyişdirilməsi əvəzinə birbaşa pasiyentin orqanizmində yenidən proqramlaşdırılması mümkün ola bilər. Yeni biotexnoloji yanaşma immun sisteminin xərçəng hüceyrələrini daha dəqiq tanımasına və məhv etməsinə şərait yaratmağı hədəfləyir.
Aztibb.az xəbər verir ki, "Nature Biotechnology" jurnalında dərc olunan araşdırmada xüsusi hazırlanmış lipid nanohissəciklər vasitəsilə immun hüceyrələrinə genetik təlimatların çatdırılması üsulu təqdim edilib. Tədqiqatçılar bu texnologiya ilə təbii öldürücü hüceyrələr (NK hüceyrələri) adlanan immun hüceyrələrini orqanizmin daxilində CAR adlı süni tanıma sistemləri ilə təchiz etməyi qarşılarına məqsəd qoyublar.
NK hüceyrələri immun sisteminin təbii müdafiə mexanizmlərinin mühüm hissəsidir. Onlar viruslarla yoluxmuş və ya şiş xüsusiyyətləri daşıyan anormal hüceyrələri tanıyaraq məhv edə bilirlər. Alimlərin yeni yanaşması bu hüceyrələrin xərçəng hüceyrələrinə qarşı daha məqsədyönlü fəaliyyət göstərməsini təmin etməyə hesablanıb.
Bu texnologiyanın əhəmiyyətini anlamaq üçün hazırda tətbiq olunan CAR-T hüceyrə terapiyasına nəzər salmaq lazımdır. Bu müalicə üsulunda əvvəlcə pasiyentin qanından T-limfositlər götürülür, laboratoriyada genetik dəyişikliklər edilərək xərçəng hüceyrələrini tanıyan xüsusi reseptorlarla təchiz olunur. Daha sonra həmin hüceyrələr çoxaldılaraq yenidən pasiyentin orqanizminə köçürülür.
CAR-T terapiyası bəzi qan xərçəngi növlərinin müalicəsində mühüm nəticələr göstərsə də, onun tətbiqi mürəkkəb istehsal prosesi, yüksək maliyyət və xüsusi tibbi infrastruktur tələb edir. Bundan əlavə, hər pasiyent üçün fərdi hüceyrə preparatının hazırlanması müəyyən vaxt aparır.
Yeni yanaşmada isə hüceyrələrin laboratoriyada götürülüb dəyişdirilməsinə ehtiyac olmadan, genetik təlimatların lipid nanohissəciklər vasitəsilə birbaşa orqanizmdəki NK hüceyrələrinə çatdırılması nəzərdə tutulur. Bu hissəciklər hüceyrələrə daxil olaraq CAR reseptorlarının yaranmasını təmin edən genetik məlumatı ötürür. Nəticədə immun hüceyrələri xərçənglə əlaqəli müəyyən molekulyar hədəfləri daha dəqiq tanımaq qabiliyyəti əldə edə bilər.
Tədqiqatın perspektivli tərəfi immunoterapiyanın daha əlçatan, çevik və potensial olaraq daha az mürəkkəb hala gətirilməsidir. Əgər bu texnologiyanın effektivliyi və təhlükəsizliyi təsdiqlənərsə, gələcəkdə fərdi hüceyrə terapiyalarının hazırlanmasına ehtiyacı azaltmaq mümkün ola bilər.
Bununla belə, yeni yanaşmanı hazırda xərçəngin təsdiqlənmiş müalicə üsulu kimi qiymətləndirmək olmaz. İnsanlarda klinik effektivlik və təhlükəsizlik hələ sübut edilməyib. Nanohissəciklərin hansı immun hüceyrələrinə təsir göstərməsi, genetik dəyişikliklərin nə qədər davam etməsi və mümkün immunoloji yan təsirlər əlavə araşdırmalar tələb edir.
Beləliklə, orqanizmin daxilində immun hüceyrələrinin yenidən proqramlaşdırılması xərçəng immunoterapiyasının gələcək inkişafı üçün mühüm istiqamətlərdən biri hesab olunur. Bu texnologiyanın klinik praktikaya nə vaxt daxil olacağı isə qarşıdakı tədqiqatların nəticələrindən asılı olacaq.

