Minnətdarlıq hissi yalnız mənəvi münasibət deyil, həm də insanın emosional vəziyyətinə və beyin fəaliyyətinə təsir göstərə bilən psixoloji amildir. Elmi araşdırmalar göstərir ki, insanın həyatındakı müsbət məqamları görməsi, başqalarının yaxşılıqlarını qiymətləndirməsi stressin azalmasına və emosional tarazlığın qorunmasına kömək edə bilər.
Aztibb.az “Life” nəşrinə istinadən yazır ki, minnətdarlığın beyində yaratdığı dəyişikliklər, psixoloji sağlamlığa təsiri və bu hissi gündəlik həyatda inkişaf etdirməyin yolları barədə elmi araşdırmalar təqdim olunub.
Məqalədə qeyd edilir ki, 32 nəfərin iştirakı ilə aparılan beyin görüntüləmə tədqiqatında iştirakçılardan analarına qarşı minnətdarlıq hissini xatırlamaları, daha sonra isə incik olduqları bir insanı yada salmaları istənilib. Nəticələr göstərib ki, minnətdarlıq zamanı iştirakçıların ürək döyüntüsü yavaşıyıb, emosiyaların tənzimlənməsində iştirak edən beyin sahələri arasında əlaqələr güclənib. İnciklik hissini xatırladıqda isə əks istiqamətdə dəyişikliklər müşahidə olunub.
Minnətdarlıq beynin emosional tənzimlənməsinə kömək edir
Beyində emosional reaksiyaların formalaşmasında amiqdala və prefrontal korteks mühüm rol oynayır. Amiqdala təhlükə və qorxu siqnallarının emalında iştirak etdiyi halda, prefrontal korteks düşünülmüş qərarların verilməsinə, impulsların və emosiyaların tənzimlənməsinə kömək edir.
Məqalədə istinad edilən araşdırmalara əsasən, minnətdarlıq hissi prefrontal korteksin fəaliyyəti ilə əlaqələndirilir və insanın emosional vəziyyətinə müsbət təsir göstərə bilər. Həyatdakı yaxşı məqamları görmək bacarığı çətinliklər zamanı hadisələrə daha geniş perspektivdən yanaşmağa imkan verir.
Mütəxəssislər vurğulayırlar ki, minnətdarlıq insanı problemləri görməzdən gəlməyə və ya mənfi emosiyaları boğmağa çağırmır. Əksinə, çətinlikləri qəbul etməklə yanaşı, həyatda dəyərli olan məqamları da görməyə kömək edir.
Minnətdarlıq inkişaf etdirilə bilən vərdişdir
Tədqiqatçılar minnətdarlığı zamanla möhkəmləndirilə bilən psixoloji bacarıq kimi qiymətləndirirlər. İnsan mütəmadi olaraq müsbət hadisələrə diqqət yetirdikdə, beynin bu təcrübələrlə əlaqəli neyron şəbəkələrinin fəaliyyəti də güclənə bilər.
Minnətdarlıq zamanı dopamin və serotonin kimi neyrotransmitterlərin fəaliyyəti də prosesdə iştirak edir. Bu maddələr əhval-ruhiyyənin və mükafatlandırma mexanizmlərinin tənzimlənməsində mühüm rol oynayır. Bununla belə, minnətdarlığın beyində yaratdığı bütün dəyişiklikləri yalnız bu maddələrlə izah etmək düzgün olmazdı.
Araşdırmalardan birində iştirakçılara üç fərqli tapşırıq verilib: minnətdar olduqları hadisələri, gündəlik çətinlikləri və ya neytral məqamları qeyd etmək. Minnətdarlıq mövzusunda yazan iştirakçıların qarşıdakı həftəyə daha nikbin yanaşdıqları müəyyən edilib.
Minnətdarlıq stressi azalda və yuxu keyfiyyətini yaxşılaşdıra bilər
Məqalədə təqdim olunan elmi nəticələr minnətdarlıq vərdişinin psixoloji sağlamlıqla yanaşı, bəzi fizioloji göstəricilərlə də əlaqəli olduğunu göstərir.
Beş həftəlik minnətdarlıq proqramında iştirak edən şəxslər təkrarlanan mənfi düşüncələrin, narahatlıq və depressiv əlamətlərin azaldığını bildiriblər. Digər tədqiqatlarda isə minnətdarlıq gündəliyi aparan insanlarda stressdən sonra orqanizmin sakitləşməsinə kömək edən parasimpatik sinir sisteminin fəaliyyətinin artdığı müşahidə olunub.
Ürək çatışmazlığı olan şəxslər arasında aparılan səkkiz həftəlik araşdırmada minnətdarlıq gündəliyi tutan iştirakçılarda parasimpatik sinir sisteminin aktivliyinin daha yüksək, iltihabla əlaqəli göstəricilərin isə daha aşağı olduğu müəyyən edilib. Bu nəticələr minnətdarlığın sağlamlığa mümkün təsirlərini araşdırmaq baxımından maraqlı olsa da, onun ürək-damar xəstəliklərinin müalicəsi kimi qiymətləndirilməsi düzgün deyil.
Minnətdarlıq yuxu keyfiyyəti ilə də əlaqələndirilir. Bəzi araşdırmalarda mütəmadi olaraq minnətdar olduqları məqamları qeyd edən insanların daha tez yuxuya getdiyi, daha uzun müddət yatdığı və gündüzlər yuxu ilə bağlı problemlərlə daha az qarşılaşdığı bildirilib.
Minnətdarlıq vərdişini necə inkişaf etdirmək olar?
Mütəxəssislər bu hissi inkişaf etdirmək üçün mürəkkəb üsullara ehtiyac olmadığını bildirirlər. Bunun üçün insan hər gün minnətdar olduğu bir neçə məqamı qeyd edə, ona yaxşılıq edən şəxslərə təşəkkürünü bildirə və gündəlik həyatdakı kiçik müsbət hadisələrə diqqət yetirə bilər.
Minnətdarlıq ifadə edərkən ümumi təşəkkürlə kifayətlənməmək, qarşı tərəfin konkret hansı davranışının fayda verdiyini qeyd etmək tövsiyə olunur. Məsələn, insanın göstərdiyi diqqəti, sərf etdiyi zəhməti və bunun sizə necə müsbət təsir etdiyini bildirmək minnətdarlığı daha səmimi və mənalı edir.
Araşdırmalarda təşəkkür məktubları yazmağın da psixoloji sağlamlığa müsbət təsiri göstərilib. Psixoterapiya alan şəxslər arasında aparılan tədqiqatda minnətdarlıq məktubları yazan iştirakçıların bir müddət sonra psixoloji vəziyyətlərində yaxşılaşma müşahidə etdikləri bildirilib.
Mütəxəssislər qeyd edirlər ki, minnətdarlıq hissini yaşamaq hər kəs üçün eyni dərəcədə asan deyil. Xüsusilə ağır itki, stress və ya çətin həyat şəraiti ilə üzləşən insanlara bu hissi zorla aşılamaq olmaz. Bəzən gündəlik həyatda minnətdar olmağa dəyər kiçik bir məqamı – xoş söz, yardım, təbiətdə gözəl mənzərə və ya sadəcə sakit bir anı görmək kifayət edə bilər.
Beləliklə, minnətdarlıq problemləri aradan qaldırmasa da, insanın onlara münasibətini dəyişməyə, emosional dayanıqlığını gücləndirməyə və həyatın müsbət tərəflərini daha aydın görməsinə kömək edə bilər.

