Rusiyada vəba və təhlükəli patogenləri araşdıran institutda çalışan 28 yaşlı laboratoriya tədqiqatçısı mənbəyi məlum olmayan pnevmoniya səbəbindən həyatını itirib. Sibirdə fəaliyyət göstərən İrkutsk Vəbaya Qarşı Tədqiqat İnstitutunda baş verən hadisədən sonra bir neçə nəfər karantinə alınıb.

Aztibb.az "Zerkalo" saytına istinadən yazır ki, Rusiyanın yoluxucu xəstəliklər üzrə qurumu "Rospotrebnadzor" tədqiqatçının ölümü ilə onun apardığı işlər arasında əlaqəni əhəmiyyətsiz kimi göstərsə də, hadisə ağciyər vəbası ilə bağlı bir sıra suallar doğurub.

ABŞ Dövlət Departamenti və Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzi vəziyyəti yaxından izlədiklərini açıqlayıb. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) isə baş verənləri, aparılan testləri və mümkün qlobal ictimai səhiyyə təsirlərini dəqiqləşdirmək məqsədilə Rusiya səhiyyə orqanları ilə əlaqə saxladığını bildirib. Təşkilatın sözçüsü mövcud qeyri-rəsmi məlumatlara əsasən, ümumi əhali üçün ictimai səhiyyə riskinin hazırda aşağı göründüyünü bildirib.

Ağciyər vəbası nədir?

Ağciyər vəbası Yersinia pestis bakteriyasının törətdiyi nadir və ölümcül ağciyər infeksiyasıdır. Alimlər ağciyər vəbasını infeksiyanın ən təhlükəli forması hesab edirlər. Yersinia pestis bakteriyasının törətdiyi və orqanizmin müxtəlif nahiyələrini zədələyən başqa vəba formaları da mövcuddur.

Ən geniş yayılmış forma olan bubon vəbası adətən birə dişləməsindən və ya bakteriyanın dəridəki kəsikdən orqanizmə daxil olmasından sonra inkişaf edir. İnfeksiya limfa düyünlərinin şişməsinə və ağrılı olmasına səbəb olur və septisemik vəbaya keçə bilər. Qan dövranını zədələyən septisemik vəba orqan çatışmazlığına səbəb ola bilər və birə dişləməsi nəticəsində də birbaşa inkişaf edə bilər. Faringeal vəba isə yoluxmuş ətin qəbul edilməsindən sonra boğazı zədələyir.

Ağciyər vəbası necə yayılır?

Ağciyər vəbası bakterial infeksiyanın insandan insana birbaşa ötürülə bildiyi yeganə vəba forması kimi göstərilir. Tənəffüs yolu ilə yayılan hissəciklər insan öskürdükdə və ya asqırdıqda bakteriyanı daşıya bilər. Yoluxmuş heyvanlardan ayrılan damcılar da xəstəliyi ötürə bilər.

ABŞ-da sənədləşdirilmiş son insandan insana ağciyər vəbası ötürülməsi 1924-cü ildə Los-Ancelesdə baş vermiş epidemiya zamanı qeydə alınıb.

Ağciyər vəbasının əlamətləri hansılardır?

Ağciyər vəbası zamanı bakteriya tənəffüs hissəcikləri vasitəsilə ağciyərlərə daxil olaraq ağır pnevmoniyaya səbəb olur və nəfəs almağı çətinləşdirir.

Əlamətlər infeksiyadan 24 saat sonra başlaya bilər. Digər simptomlara qızdırma, üşütmə, baş ağrısı, bədən ağrıları, başgicəllənmə, zəiflik, yorğunluq, ürəkbulanma, qusma və ishal daxildir.

Müalicə edilmədiyi təqdirdə xəstəlik demək olar ki, həmişə ölümlə nəticələnir.

Ağciyər vəbası necə müalicə olunur?

Həkimlər vəbanı 10–14 gün müddətində antibiotiklərlə müalicə edə bilirlər. Ən çox istifadə olunan preparatlar arasında siprofloksasin, levofloksasin, moksifloksasin, gentamisin və streptomisin yer alır.

İnfeksiyanın ilk 24 saatı ərzində antibiotik müalicəsinə başlayan xəstələrin sağ qalmaq şansı daha yüksək olur. Həkimlər həmçinin dəstəkləyici müalicə çərçivəsində xəstələrə oksigen və maye verə, istirahət rejimi təmin edə bilərlər.

Vəbaya qarşı peyvənd varmı?

Vəbaya qarşı peyvəndlərdən XIX əsrdən etibarən istifadə olunmasına baxmayaraq, onların ağciyər vəbasından nə dərəcədə qoruduğu dəqiq məlum deyil.

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı laboratoriya əməkdaşları kimi infeksiyaya davamlı məruz qalma riski olan yüksək risk qrupları istisna olmaqla, ümumi peyvəndlənməni tövsiyə etmir.

Vəba niyə bu gün də mövcuddur?

İnsanlar vəbanı əsasən tarixi mənbələrdən və kitablardan tanısalar da, xəstəlik bu gün də mövcuddur.

İnfeksion xəstəliklər üzrə mütəxəssis Dr. Tyler Evans vəbanın yoxsulluq və epidemik xəstəlikləri təsvir edən metafora kimi də istifadə edildiyini bildirib. XIV əsrdə “Qara ölüm” kimi tanınan vəba Avropada 50 milyondan çox insanın ölümünə səbəb olub.

Antibiotiklər xəstəliyi daha idarəolunan hala gətirsə də, vəba Okeaniya istisna olmaqla, dünyanın bütün qitələrində mövcud olmaqda davam edir. ÜST-nin məlumatlarına görə, 1990-cı illərdən etibarən insanlarda qeydə alınan vəba hallarının əksəriyyəti Afrikada baş verib.

ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzinin məlumatına görə, ABŞ-da ağciyər vəbasından son ölüm 2025-ci ilin iyulunda Arizonada baş verib.

Xəstəliyin pişiklərlə işləyən gənc bir kişiyə heyvanlardan keçdiyi ehtimal edilir. Pişiklərlə təmasda olan digər şəxslərdə isə xəstəlik əlamətləri müşahidə olunmayıb.

Evans ekoloji dəyişikliklər və ictimai səhiyyə infrastrukturundakı zəifliklər səbəbindən vəba riskinin artdığını bildirib. O, xəstəliyin sürətlə diaqnoz edilə bildiyini və antibiotiklərin vəbaya qarşı olduqca təsirli olduğunu vurğulayıb.

Qlobal miqyasda xəstəlik riski nə qədərdir?

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı ümumi əhali üçün riskin aşağı göründüyünü açıqlayıb.

İnfeksion xəstəliklər üzrə mütəxəssis Dr. Rutul Dalal ağciyər vəbası olan insanların çox sürətlə xəstələndiyini və bunun xəstəliyin potensial yayılmasını məhdudlaşdıra biləcəyini bildirib.

Dalal xəstələrin gündəlik fəaliyyətlərini həyata keçirməsinin və səyahət etməsinin çox çətin olduğunu qeyd edib. İnsanlarda simptomlar təmasdan cəmi 24 saat sonra ortaya çıxa bilər.

Rusiya ilə ABŞ arasında birbaşa uçuşların olmaması səbəbindən yoluxmuş şəxsin ABŞ-a çatana qədər xəstəlik əlamətlərinin ortaya çıxacağı ehtimal edilir.

Dalal COVID-19 pandemiyası zamanı yaşananlarla müqayisədə vəziyyətin hazırda həmin miqyasda olmadığını və nəzarət altında qalacağına ümid etdiklərini bildirib.

Vəba xəstələrinin ətrafında olan şəxslərə mütəxəssislər xəstə insanlarla birbaşa təmasdan çəkinməyi və yoluxmuş bədən mayeləri ilə təmas zamanı ehtiyatlı olmağı tövsiyə edirlər.

Ağciyər vəbası olan xəstələrə qulluq edən tibb işçiləri standart fərdi qoruyucu vasitələrdən istifadə etməli və profilaktik antibiotik qəbul etməlidirlər.

Təmas baş verdikdə səhiyyə orqanları yoluxmuş şəxsin ailə üzvlərini və digər yaxın təmaslılarını nəzarətdə saxlayır və xəstəlik əlamətləri yaranmazdan əvvəl onlara antibiotik müalicəsi təyin edir.

Bundan əlavə, əllərin su və sabunla müntəzəm yuyulması tövsiyə olunur.