Smartfon və sosial mediadan istifadənin artması rəqəmsal detoksun insan beyninə təsirini elmi araşdırmaların diqqət mərkəzinə gətirib. Rəqəmsal detoks müəyyən müddət ərzində ekran vaxtının məqsədli şəkildə azaldılması və ya rəqəmsal cihazlardan uzaq qalmaq deməkdir. Məqsəd diqqəti yayındıran amilləri azaltmaq, real sosial əlaqələrə və gündəlik fəaliyyətlərə daha çox vaxt ayırmaqdır.

Aztibb.az xəbər verir ki, aparılan tədqiqatlar rəqəmsal istifadənin məhdudlaşdırılmasının diqqət və ümumi psixoloji rifah üzərində müsbət təsir göstərə biləcəyini göstərir. Lakin rəqəmsal detoksun beyində dopamin reseptorlarını və ya mükafat sistemini birbaşa “yenidən balanslaşdırdığına” dair kifayət qədər güclü elmi sübut yoxdur.

Smartfon bildirişləri, bəyənmələr və yeni məzmunlar beynin mükafat və motivasiya sistemləri ilə əlaqəli prosesləri aktivləşdirə bilər. Bu da cihazı tez-tez yoxlama vərdişini gücləndirə bilər. Rəqəmsal stimulların azaldılmasının diqqətin daha yaxşı idarə olunmasına kömək edə biləcəyi düşünülür.

Randomizə edilmiş nəzarətli araşdırmalardan birində smartfonlarda mobil internetə çıxışın iki həftə məhdudlaşdırılması davamlı diqqət göstəricilərində yaxşılaşma ilə əlaqələndirilib. Başqa bir araşdırmada isə rəqəmsal media istifadəsinin məhdudlaşdırılması həyat məmnuniyyəti, özünə hörmət və muxtariyyət hissinin artması, tənhalığın isə azalması ilə əlaqələndirilib.

Bununla belə, qısa müddətli rəqəmsal detoksun sağlam insanlarda beyində struktur və ya reseptor səviyyəsində nəzərəçarpacaq dəyişiklik yaratdığı hələ sübut olunmayıb. Bu sahədə bir sıra nəticələr kiçik klinik qruplara və ya heyvan modellərinə əsaslanır.

Rəqəmsal detoks hər kəs üçün eyni nəticə verməyə bilər. İş və ya sosial əlaqələri rəqəmsal vasitələrdən asılı olan şəxslər üçün tam məhdudiyyət əvəzinə müəyyən saatlarda bildirişləri söndürmək və sosial media istifadəsinə vaxt limiti qoymaq daha məqsədəuyğun ola bilər. Problemli istifadə hallarında isə qəfil məhdudlaşdırma narahatlıq və cihazı yoxlama istəyinin artmasına səbəb ola bilər.

Mütəxəssislər rəqəmsal istifadənin tədricən azaldılmasını tövsiyə edirlər. Telefonu yataq otağından kənarda saxlamaq, tətbiqlərə vaxt məhdudiyyəti qoymaq və boşalan vaxtı fiziki fəaliyyət, hobbi və üz-üzə sosial əlaqələrlə əvəz etmək daha davamlı nəticə verə bilər.

Rəqəmsal detoks üçün telefonu tamamilə kənara qoymaq vacib deyil. Əsas məqsəd rəqəmsal istifadəyə nəzarəti artırmaq və insanın gündəlik həyatına mənfi təsir göstərən həddindən artıq ekran vaxtını azaltmaqdır.