Harvard Universiteti alimlərinin apardığı araşdırma göstərib ki, GPS-dən istifadə etmədən müntəzəm şəkildə marşrut tapmağa çalışan insanlarda Alzheimer xəstəliyindən ölüm riski daha aşağı ola bilər.

Aztibb.az " Peopletalk" nəşrinə istinadən yazır ki, tədqiqat çərçivəsində milyonlarla ABŞ sakininin peşəsi və ölüm səbəbləri təhlil olunub, təxminən 400 peşə bir-biri ilə müqayisə edilib. Nəticədə məlum olub ki, taksi sürücüləri və təcili tibbi yardım avtomobillərinin sürücüləri Alzheimer xəstəliyindən digər peşə sahiblərinə nisbətən əhəmiyyətli dərəcədə daha az vəfat ediblər.

Alimlər bunu həmin peşə sahiblərinin daim məkan üzrə istiqamətlənmək məcburiyyətində qalması ilə izah edirlər. Taksi və təcili yardım sürücüləri mütəmadi olaraq yeni marşrutlar qurur, gözlənilməz vəziyyətlərdə qərar qəbul edir və şəhərin xəritəsini yadda saxlayırlar. Bu isə beynin məkan təfəkkürü və yaddaşa cavabdeh olan hissələrini daim aktiv saxlayır.

Maraqlıdır ki, avtobus sürücülərində eyni nəticə müşahidə olunmayıb. Bunun səbəbi onların əsasən eyni marşrut üzrə hərəkət etməsi və məkan təfəkküründən daha az istifadə etməsidir.

Mütəxəssislərin fikrincə, beynin naviqasiyaya cavabdeh sistemlərinin müntəzəm işlədilməsi Alzheimer xəstəliyinə qarşı müəyyən qoruyucu təsir göstərə bilər. Bu xüsusilə vacibdir, çünki əhalinin yaşlanması ilə əlaqədar demensiya halları bütün dünyada artmaqdadır. Məsələn, Birləşmiş Krallıq-da 2012–2021-ci illərdə demensiya ölümün əsas səbəbi olub, təkcə 2023-cü ildə isə Alzheimer xəstəliyi təxminən 75 min insanın həyatına son qoyub.

Yeni nəticələr London Universitet Kolleci alimlərinin daha əvvəl apardıqları araşdırmalarla da üst-üstə düşür. Həmin tədqiqatda London taksi sürücüləri öyrənilib. Onlar lisenziya almaq üçün The Knowledge adlı son dərəcə çətin imtahandan keçməlidirlər. Bu imtahana hazırlaşmaq üçün sürücülər minlərlə küçənin, marşrutun və şəhərin görməli yerlərinin yerini illərlə əzbərləyirlər.

Araşdırma göstərib ki, belə intensiv hazırlıq zamanı beynin yaddaş və məkan oriyentasiyasına cavabdeh hissəsi olan hippokampın həcmi artır. Bu proses əzələlərin məşqi ilə müqayisə olunur: hippokamp nə qədər çox işlədilərsə, bir o qədər inkişaf edir. Alzheimer xəstəliyi zamanı ilk zədələnən beyin strukturlarından biri məhz hippokamp olduğundan, onun aktiv saxlanılması xəstəliyin profilaktikasında mühüm rol oynaya bilər.

Alimlər oxşar qoruyucu təsirin yüksək keyfiyyətli təhsil alan və davamlı zehni fəaliyyətlə məşğul olan insanlarda da müşahidə edildiyini bildirirlər. Daimi intellektual fəaliyyət beynin ehtiyat imkanlarını artıraraq neyrodegenerativ xəstəliklərə qarşı davamlılığını gücləndirə bilər.

Bununla yanaşı, tədqiqat müəllifləri mühüm bir məqama da diqqət çəkirlər: analiz əsasən GPS naviqasiyasının geniş yayılmadığı dövrün məlumatlarına əsaslanıb. Müasir dövrdə taksi sürücülərinin əksəriyyəti peyk naviqasiyasından istifadə edir. Buna görə də, GPS-dən geniş istifadənin uzunmüddətli perspektivdə beynin məkan yaddaşına və demensiya riskinə necə təsir göstərəcəyi hələlik açıq qalan elmi suallardan biridir.