"Research on Child and Adolescent Psychopathology" jurnalında dərc olunan yeni araşdırmaya görə, hamiləlik dövründə havanın çirklənməsinə daha çox məruz qalan anaların uşaqlarında məktəb yaşında diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik sindromunun (DÇHS) əlamətləri daha qabarıq müşahidə olunur. Maraqlıdır ki, tədqiqat hava çirklənməsi ilə bu pozuntuya rəsmi diaqnoz qoyulması arasında birbaşa əlaqə aşkar etməyib.
Aztibb.az sözügedən tədqiqata istinadən yazır ki, hava çirklənməsi insan sağlamlığına və ətraf mühitə zərər verə biləcək hissəciklər, qazlar və digər zərərli maddələrin atmosferdə yüksək konsentrasiyada olmasıdır. Xüsusilə diametri 10 mikrometr və ya daha kiçik olan bərk hissəciklər tənəffüs yollarına asanlıqla daxil olaraq sağlamlığa mənfi təsir göstərə bilir. Bu hissəciklər əsasən yol tozu, tikinti işləri, kənd təsərrüfatı fəaliyyəti, avtomobil təkərləri və əyləc sistemlərinin aşınması, həmçinin torpaq və tozcuq kimi təbii mənbələrdən yaranır.
Bundan əlavə, azot dioksidi (NO₂) və digər azot oksidləri avtomobillərin egzoz qazları, istilik sistemləri və elektrik stansiyalarında yanacaq yanması nəticəsində əmələ gələn əsas hava çirkləndiriciləridir. Bu maddələr tənəffüs yollarını qıcıqlandırır və ürək-damar, eləcə də tənəffüs sistemi xəstəliklərinin inkişaf riski ilə əlaqələndirilir.
Tədqiqatın müəllifi Şaranprit Kaur və həmkarları İspaniyanın Tarraqona bölgəsində yaşayan məktəb yaşlı uşaqlarda ana bətnində hava çirkləndiricilərinə məruz qalma ilə diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik sindromu arasındakı əlaqəni araşdırıblar. Tarraqona Cənubi Avropanın ən böyük kimya və neft-kimya mərkəzlərindən biri hesab olunur və İspaniyanın kimya sənayesinin təxminən dörddəbirini özündə cəmləşdirir.
Alimlər ehtimal edirdilər ki, hamiləlik dövründə müxtəlif hava çirkləndiricilərinə daha çox məruz qalmaq uşaqlarda diqqət və davranış problemlərinin yaranma riskini artırır. Onlar həmçinin bu təsirin rəsmi klinik diaqnozdan daha çox davranış əlamətlərində özünü göstərəcəyini və oğlan uşaqlarında daha güclü olacağını düşünürdülər.
Araşdırma çərçivəsində Tarraqonada sinir sistemi inkişaf pozuntularını izləyən geniş epidemioloji layihənin məlumatları təhlil edilib. İlkin mərhələdə 3727 uşağın ailəsi diqqət problemlərinin skrininqində iştirak etməyə razılıq verib. Tədqiqata həm məktəbəqədər yaşlı, həm də məktəb yaşlı uşaqlar daxil edilib.
Daha sonra aparılan klinik qiymətləndirmədə 781 uşaq iştirak edib. Nəticələrin yalnız diqqət pozuntularına yönəldilməsi məqsədilə autizm diaqnozu olan uşaqlar araşdırmadan kənarlaşdırılıb. Son qiymətləndirmədə 174 uşağa diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik sindromu diaqnozu qoyulub, 549 uşaqda isə bu pozuntunun olmadığı təsdiqlənib.
Tədqiqatın nəticələri göstərib ki, hamiləlik dövründə daha yüksək səviyyədə hava çirklənməsinə məruz qalma müəllimlərin qiymətləndirməsinə əsasən uşaqlarda diqqət çatışmazlığı və hiperaktivlik əlamətlərinin daha qabarıq olması ilə əlaqəlidir. Bununla belə, bu amil uşaqlarda DÇHS diaqnozunun qoyulması ehtimalını artırmayıb.
Alimlər hesab edirlər ki, əldə olunan nəticələr hamiləlik dövründə ətraf mühit amillərinin dölün beyin inkişafına təsir göstərə biləcəyini göstərir və gələcəkdə bu əlaqənin mexanizmlərinin daha dərindən araşdırılmasına ehtiyac var.
