Parlaq rəqəmsal rekonstruksiya 3500 ildən çox əvvəl yaşamış Mikena qadınının üz cizgilərini yenidən canlandıraraq, Homerdən və Troya müharibəsindən çox-çox əvvəlki Qədim Yunanıstan dünyasına təsirli bir baxış təqdim edib.
Aztibb.az "Planet today" nəşrinə istinadən yazır ki, bu iddialı layihə Ekseter Universitetinin klassik tədqiqatlar üzrə tarixçisi Emili Hauzerin təşəbbüsü ilə həyata keçirilib. Onun sözlərinə görə, ortaya çıxan görüntü həm inanılmaz dərəcədə həyəcanverici, həm də gözlənilməz dərəcədə müasir təsir bağışlayır.
Realistik rekonstruksiya məhkəmə-tibbi ekspertizası və arxeoloji araşdırmalara əsaslanır. Layihənin əsası 1980-ci illərdə Mançester Universitetinin tədqiqatçıları tərəfindən hazırlanmış qadın kəlləsinin gil surəti üzərində qurulub. Üz rekonstruksiyası sahəsinin ilk pionerlərindən sayılan alimlərin hazırladığı bu modeldən ispan rəqəmsal rəssamı Xuanxo Orteqa istifadə edib. O, müasir DNT məlumatları, skelet analizləri və qəbirdən əldə olunan faktlar əsasında son görüntünü daha da dəqiqləşdirib.
Genetik testlər sahəsində son nailiyyətlər eyni dəfn kamerasında aşkar edilmiş iki skeletin ər-arvad deyil, qardaş və bacıya məxsus olduğunu müəyyənləşdirib. Əvvəllər onların zahiri oxşarlıqları cütlük olduqları barədə ehtimalları gücləndirsə də, DNT analizi fərqli nəticə ortaya qoyub. Hauzer qeyd edib ki, “ənənəvi yanaşmaya görə, əgər qadın kişinin yanında dəfn olunubsa, onun həyat yoldaşı olduğu düşünülür”.
Təxminən 35 yaşında vəfat etmiş qadın eramızdan əvvəl XVII–XVI əsrlər arasında kral Mikena qəbiristanlığında dəfn olunub. Onun məzarında qızıl-elektrum maskası və üç qılınc kimi yüksək statusu göstərən qiymətli əşyalar aşkar edilib. Tədqiqatçılar hesab edirlər ki, bu qiymətli dəfn əşyalarının bir hissəsi həmin məzarda dəfn edilmiş kişiyə deyil, məhz qadına məxsus ola bilərdi.
Son araşdırmalar göstərir ki, silahların qadın məzarlarında aşkar olunması əvvəllər düşünüldüyündən daha geniş yayılıb. Bu isə qədim cəmiyyətlərdə gender rolları və müharibə ilə bağlı köhnə təsəvvürlərin yenidən nəzərdən keçirilməsinə səbəb olur.
Qadının skelet qalıqlarında onurğa və əl artritinin izləri də müəyyən edilib. Alimlər hesab edirlər ki, artrit təkrarlanan fiziki fəaliyyətlər, xüsusilə də həmin dövrdə qadınlar arasında geniş yayılmış və böyük əmək tələb edən toxuculuq işi ilə əlaqədar ola bilərdi.
Hauzer bu faktı “İliada” dastanı ilə müqayisə edərək bildirib: “Bu, həmin dövrün qadınlarının üzləşdiyi fiziki gərginliyi xatırladır. Məsələn, ‘İliada’da Yelenanın da toxuculuqla məşğul olduğu təsvir edilir”.
Rekonstruksiyanın dünya ictimaiyyətinin diqqətini çəkməsinin əsas səbəblərindən biri də ortaya çıxan simanın gözlənilməz dərəcədə tanış görünməsidir. Tarixi stereotipləri xatırlatmaqdansa, bu qadın müasir dövr insanına olduqca yaxın təsir bağışlayır.
Araşdırmanın nəticəsində özünəinamlı və nüfuzlu bir qadının siması yenidən canlandırılıb. Bu obraz qədim dünyada qadınların roluna yeni baxış formalaşdırmağa sövq edir. Hauzerin sözlərinə görə, “bu sima əfsanələrə ilham verə biləcək bir qadına məxsusdur; onu dövrünün kişilərinin kölgəsində qalmış biri kimi deyil, öz həyat hekayəsinin əsas qəhrəmanı kimi xatırlamaq lazımdır”.
Bu qədim Mikena qadını Troya müharibəsinin ənənəvi tarixindən bir neçə əsr əvvəl yaşayıb. Onun həyatı Mikena sivilizasiyasının çiçəklənmə dövrünə təsadüf edir. Həmin dövrdə güclü saray mərkəzləri, krallar və hərbi elita hakim mövqedə idi. Sonralar Axilles kimi əfsanəvi qəhrəmanlarla əlaqələndirilən bu mədəniyyət uzaq ticarət şəbəkələri və mürəkkəb idarəetmə sistemi ilə seçilirdi. Bütün bunlar yunan dilinin ən qədim yazılı nümunələrindən biri olan Linear B yazılarında əks olunub.
Mikena ilə bağlı çoxsaylı əfsanələr Aqamemnon və Klitemnestra kimi məşhur fiqurlarla əlaqələndirilsə də, rekonstruksiya edilən bu qadın Homerin məşhur miflərini yaratmasından daha əvvəl yaşamış nəslin nümayəndəsi olub. Bununla belə, o, sonradan Qərb ədəbiyyatının ən məşhur hekayələrinin yaranmasına ilham verən eyni mədəni mühitin bir hissəsi idi.
Əsrlər boyu Mikena krallığının sakinləri əsasən arxeoloji tapıntılar və Homerin qoruyub saxladığı əfsanələr vasitəsilə tanınıblar. Mikena, Tirinf və Pilos krallıqları Aqamemnon, Troya Yelenası və Troya müharibəsi haqqında yunan rəvayətlərinin əsasını təşkil edib. Lakin Homerin əsərlərində şöhrət qazanmayan, buna baxmayaraq həmin cəmiyyətlərdə yaşamış minlərlə insanın taleyi bu gün də böyük ölçüdə naməlum olaraq qalır.
