Aşkar bir sual təkcə bu oksigenin mövcudluğu faktında deyil, həm də mikroorqanizmlərin səyləri ilə Yerdə toplandığı bir formada Mars torpağında da olmasıdır.
Aztibb.az “Life” portalına istinadən xəbər verir ki, 2012-ci ildən etibarən “Curiosity rover” diametri 154 kilometr, divarları dibdən təxminən beş kilometr hündürlüyə qalxan yaxın ekvatorial asteroid Geyl kraterində fəaliyyətini davam etdirir. Krater çox qədimdir: onun ən azı 3,5 milyard il yaşı var. Burada geoloqların göl yataqları kimi tanıdığı strukturlar var. Bu o deməkdir ki, bir dəfə su ilə doldurula bilərdi.
Curiosity orada nə tapdı?
Kifayət qədər böyük miqdarda manqan oksidi tapıldı. Və bu, ən azı onu göstərir ki, krater həqiqətən bir vaxtlar su hövzəsi olub. Bu mineral quru göllərində və ümumiyyətlə okeanlarda tapılır. Bəs manqan oksidi Marsda necə əmələ gəlməli idi. Planetimizin sularında (ən azı bir çox cəhətdən) mikroorqanizmlərin həyati fəaliyyətinin nəticəsində yaranır. Ehtiyac duyduqları karbonu əldə etmək üçün manqanın oksidləşməsində ixtisaslaşan, yəni belə bir kimyəvi reaksiya nəticəsində “qidalanan” bakteriyalar var. Buna kemosintez deyilir.
Və bu sualın yalnız birinci hissəsidir. İkinci hissə isə manqanın oksidləşməsi üçün oksigenin özünün gəldiyi yerdir. Onun atmosferdən gəldiyi aydındır, yəni bir vaxtlar oksigenlə çox zəngin idi. Qeyl kraterindəki manqan oksidinin miqdarı Marsdakı bu şərtlərin minilliklər boyu davam etdiyini göstərir. Belə çıxır ki, bir müddət Qırmızı Planetdə təkcə dənizlər, çaylar, göllər yox, həm də oksigenlə zəngin atmosfer olub.
Üstəlik, oksigen həyat üçün bildiyimiz qədər fundamental əhəmiyyət kəsb etmir - axı anaerob canlılar var, yəni oksigensiz mühitdə yaşayırlar. Və ən başlanğıcda bütün Yer kürəsi o qədər anaerob, oksigensiz bir mühit idi və bu mühitdə müvafiq canlılar artdı və yalnız bundan sonra onların arasında həyati fəaliyyətlərinin əlavə məhsulu olaraq oksigen istehsal etməyə başlayan siyanobakteriyalar meydana çıxdı. Əsas versiyalardan birinə görə, bununla da məşhur oksigen fəlakətini yaratdı - oksigen tamamilə lazımsız və hətta zərərləri ilə hər kəsin kütləvi məhvə gətirdi. Yəni, oksigen həyatın mövcudluğu üçün mütləq zəruri bir şey deyil, əksinə, həyatın mövcudluğunun potensial əlaməti, biokimyəvi proseslərin baş verdiyinə işarədir.
Odur ki, Mars atmosferi üçün də oksigenlə bağlı eyni şübhələr var: əgər onu fotosintetik orqanizmlər istehsal etməyibsə, onda nə olacaq? Ya Marsda həyat var idi, ya da orada başqa anlaşılmaz proseslər gedirdi.
