ABŞ-də aparılan araşdırma 65 yaş və yuxarı şəxslərdə tez-tez təkrarlanan, qeyri-iradi və qısamüddətli gündüz yuxusunun demensiya və yaddaş problemləri riskinin artması ilə əlaqəli olduğunu ortaya qoyub.

Aztibb.az "The Journals of Gerontology" jurnalında dərc olunan məqaləyə isinadən yazır ki, günortadan sonra divanda mürgüləmək gündəlik həyatın kiçik zövqlərindən biri ola bilər. Lakin araşdırmalar göstərir ki, gündüz yuxusunun tezliyi koqnitiv sağlamlığın pisləşməsi ilə bağlı xəbərdarlıq əlaməti ola bilər.

Yeni araşdırmada tez-tez gündüz yatan yaşlı insanların sonrakı illərdə demensiyaya tutulma ehtimalının nadir hallarda və ya ümumiyyətlə gündüz yatmayanlarla müqayisədə daha yüksək olduğu müəyyən edilib.

Araşdırma gündüz yuxusunun koqnitiv geriləməyə səbəb olduğunu göstərmir. Bununla belə, nəticələr demensiya riski ilə əlaqəli amil kimi gündüz yuxusuna daha çox diqqət yetirilməsinin vacibliyini vurğulayır.

Cons Hopkins Universitetinin psixoloqu və yuxu üzrə tədqiqatçısı qeyd edir ki, gündüz yuxusunun tez-tez baş verməsi demensiyaya səbəb olan beyin dəyişikliklərinin səbəbi deyil, həmin dəyişikliklərin göstəricisi ola bilər.

Beş il ərzində 995 nəfər müşahidə edilib

Tədqiqatçılar ABŞ-də 65 yaş və yuxarı, Medicare dövlət tibbi sığorta proqramının iştirakçılarını əhatə edən Milli Sağlamlıq və Yaşlanma Tendensiyaları Araşdırmasının məlumatlarını təhlil ediblər.

Araşdırmaya başlanarkən ehtimal olunan və ya mümkün demensiya diaqnozu olmayan, həmçinin gündüz yuxu vərdişləri ilə bağlı sualları cavablandıran 995 nəfər tədqiqata daxil edilib.

İştirakçılar orta hesabla beş il ərzində müşahidə olunublar. Bu müddətdə 417 nəfərdə, yəni iştirakçıların 41,9 faizində ehtimal olunan və ya mümkün demensiya inkişaf etdiyi müəyyən edilib.

Yaş, cins, təhsil səviyyəsi, siqaret istifadəsi, bədən kütləsi indeksi və müxtəlif sağlamlıq problemləri kimi mümkün təsiredici amillər nəzərə alındıqda da gündüz tez-tez yatan şəxslərdə demensiya göstəricisinin daha yüksək olduğu müşahidə edilib.

Tez-tez və qeyri-iradi gündüz yuxusu diqqət çəkib

Araşdırmaya əsasən, hər gün və ya həftənin əksər günlərində gündüz yatan şəxslərdə demensiya göstəricisi nadir hallarda və ya ümumiyyətlə gündüz yatmayanlarla müqayisədə 48 faiz daha yüksək olub.

Qeyri-iradi şəkildə gündüz yuxuya getmək də demensiya göstəricisinin artması ilə əlaqələndirilib. Belə şəxslərdə bu göstərici gündüz yatmayanlarla müqayisədə 39 faiz daha yüksək olub.

Yuxunun müddətinin də əhəmiyyətli olduğu müəyyən edilib. Gündüz 30 dəqiqə və ya daha az yatan şəxslərdə demensiya göstəricisi gündüz yatmayanlarla müqayisədə 40 faiz daha yüksək qeydə alınıb.

Tez-tez təkrarlanan, qeyri-iradi və 30 dəqiqə və ya daha az davam edən gündüz yuxusu müşahidə müddətində yaddaş pozuntularının inkişaf riskinin artması ilə də əlaqələndirilib.

Gündüz yuxusu demensiyanın səbəbidir, yoxsa əlaməti?

Tədqiqatçılar gündüz yuxusu ilə demensiya arasındakı əlaqənin mürəkkəb olduğunu vurğulayırlar.

Beyində baş verən nevroloji dəyişikliklər koqnitiv funksiyalara mənfi təsir göstərməklə yanaşı, gündüz yatmaq ehtiyacını da artıra bilər. Buna görə də yaşlı insanlarda gündüz yuxusunun artması beyin sağlamlığının pisləşməsinin göstəricisi ola bilər.

Digər tərəfdən, gündüz yuxusu gecə yaranan yuxu problemlərinin kompensasiyası kimi də meydana çıxa bilər. Gecə kifayət qədər dincələ bilməmək gündüz yuxululuğunu artıra, gündüz yatmaq isə gecə yuxusunun keyfiyyətini poza bilər.

Tədqiqatçılar gündüz yuxusu ilə demensiya arasındakı əlaqənin səbəblərini dəqiqləşdirmək üçün əlavə araşdırmalara ehtiyac olduğunu bildirirlər.

Gündüz yuxusunun demensiyanın qarşısının alınmasında dəyişdirilə bilən risk amili olub-olmadığı yalnız gələcək tədqiqatlarla müəyyən edilə bilər.

Araşdırmada müəyyən edilən faizlər gündüz yuxusunun demensiyaya birbaşa səbəb olduğunu göstərmir. Gündüz yuxusunun tezliyində və xarakterində dəyişiklik müşahidə edildikdə, xüsusilə yaddaş problemləri də varsa, həkimə müraciət etmək məqsədəuyğundur.