ABŞ-da fəaliyyət göstərən “Intero Biosystems” şirkəti insan bağırsağının quruluşunu və bəzi funksiyalarını təqlid edən, laboratoriyada yetişdirilmiş toxuma modellərini dərman istehsalçılarına təqdim edir. Şirkət bu texnologiyanın dərmanların və müxtəlif kimyəvi maddələrin bağırsaq toxumasına təsirini araşdırmaq üçün istifadə olunmasını hədəfləyir.
Aztibb.az techcrunch.com-a istinadla xəbər verir ki, Miçiqan Universitetindən ayrılaraq yaradılan şirkətin “GastroScreen” adlı məhsulu təxminən bir millimetr ölçüsündə olan bağırsaq orqanoidlərindən ibarətdir. Orqanoidlər hüceyrələrdən laboratoriya şəraitində yetişdirilən və müəyyən orqanların quruluşunu, yaxud funksiyalarının bir hissəsini təqlid edən kiçik bioloji modellərdir. Bu nümunələr sağlam bağırsaq toxumasının xüsusiyyətlərini öyrənmək, eləcə də müəyyən xəstəliklərə bənzər vəziyyətlər yaradaraq müxtəlif maddələrin təsirini yoxlamaq üçün istifadə edilə bilər.
Texnologiyanın əsas üstünlüyü insan biologiyasına daha yaxın tədqiqat mühiti yaratmaq cəhdidir. Dərmanların hazırlanmasında uzun müddət heyvanlar üzərində aparılan sınaqlardan geniş istifadə olunub. Lakin heyvanlarla insanlar arasındakı bioloji fərqlər səbəbindən bir növdə müşahidə edilən nəticə digərinə həmişə uyğun gəlmir. İnsan hüceyrələrindən yaradılan orqanoidlər bu fərqlərin təsirini azaltmağa və bəzi dərmanların mümkün zərərli təsirlərini daha uyğun laboratoriya modelində araşdırmağa kömək edə bilər.
“TechCrunch”ın məlumatına əsasən, şirkət öz texnologiyasını əczaçılıq, biotexnologiya, qida və kimya sahələrində çalışan müəssisələrə təqdim edir. Müştərilər orqanoidlər üzərində dərman namizədlərinin bağırsaq toxumasına təsirini araşdıra, toxumada zədələnmə ehtimalını qiymətləndirə və müəyyən xəstəliklərlə əlaqəli reaksiyaları öyrənə bilirlər. Bu cür sınaqlar preparatların inkişafının ilkin mərhələsində əlavə məlumat əldə etməyə imkan yaradır.
Texnologiyanın gələcək inkişafı fərdiləşdirilmiş təbabət baxımından da maraq doğurur. Şirkətin yanaşması yetkin insan hüceyrələrindən yenidən proqramlaşdırma yolu ilə müxtəlif toxuma modelləri yaratmağa əsaslanır. Gələcəkdə bu imkanlar daha da inkişaf etdirilərsə, konkret xəstənin hüceyrələrindən hazırlanmış modellərdə müəyyən preparatların təsirini araşdırmaq mümkün ola bilər. Bununla belə, bu kimi fərdiləşdirilmiş sınaqların gündəlik tibbi praktikada geniş tətbiqi hələ əlavə elmi təsdiq tələb edir.
Yeni texnologiyanın perspektivləri ilə yanaşı, onun imkanlarının hansı səviyyədə sübut olunduğu da mühüm məsələdir. Şirkət nümayəndələrinin nəşrə verdiyi məlumata görə, “GastroScreen” modelinin yoxlanılması mərhələli şəkildə davam edir. İlkin mərhələdə modeldə bağırsağın əsas toxuma xüsusiyyətlərinin mövcudluğu araşdırılıb. Hazırda məlum təsirlərə malik dərmanlarla sınaqlar aparılır, növbəti mərhələdə isə nəticələrin əczaçılıq şirkətlərinin əvvəlki heyvan sınaqları və klinik məlumatları ilə müqayisəsi nəzərdə tutulur.
Bu səbəbdən orqanoidlərin bütün heyvan sınaqlarını və ya klinik tədqiqatları əvəz etdiyini söyləmək hələ tezdir. Onların real elmi və praktik dəyəri müxtəlif preparatlar üzrə nəticələrin nə dərəcədə dəqiq olmasından, təkrar sınaqlarda eyni nəticələrin əldə edilməsindən və müstəqil tədqiqatlarla təsdiqlənməsindən asılıdır.
