ABŞ-ın Yuta ştatında süni intellektin həkim müayinəsi olmadan xəstələrə ilk dəfə dərman resepti yazmasına imkan verən pilot proqram işə salınıb.
Aztibb.az "Euronews"a istinadən yazır ki, ABŞ-ın Yuta ştatında süni intellektin həkim müayinəsinə ehtiyac olmadan xəstələrə ilk dəfə dərman resepti yazmasına imkan verən pilot proqram fəaliyyətə başlayıb. Sızanaqların müalicəsinə yönələn bu tətbiq süni intellektin səhiyyə xidmətlərindəki rolu ilə bağlı müzakirələri yenidən gündəmə gətirib.
Səhiyyə texnologiyaları şirkəti Nolla Health tərəfindən hazırlanan proqram Yuta Süni İntellekt Siyasəti Ofisi ilə aylarla davam edən işbirliyindən sonra oktyabrın 5-də istifadəyə verilib.
ABŞ-da bu sahədə ilk nümunə olduğu bildirilən tətbiq vasitəsilə Yuta ştatında yaşayan 18 yaş və yuxarı şəxslər Nolla Derm adlı tətbiq üzərindən sızanaqların müalicəsi ilə bağlı tövsiyələr, uyğun hesab edildikdə isə dərman resepti əldə edə bilərlər.
Proqramı əvvəlki tətbiqlərdən fərqləndirən əsas xüsusiyyət süni intellektin yalnız mövcud reseptləri yeniləməklə kifayətlənməməsi, həm də xəstələrə ilk dəfə dərman resepti yaza bilməsidir.
Süni intellekt necə resept yazır?
Sistemdən istifadə etmək istəyən şəxslər əvvəlcə Nolla Derm tətbiqini yükləməli və şəxsiyyətlərini təsdiqləməlidirlər.
Daha sonra xəstələr məlumatlandırılmış razılıq verir, qısa tibbi sorğu anketini doldurur və üzlərinin beş fərqli bucaqdan çəkilmiş görüntülərini tətbiqə yükləyirlər.
Süni intellekt təqdim edilən məlumatları təhlil edərək təxminən 10–15 dəqiqə ərzində fərdi müalicə planı hazırlayır.
Müalicə üçün uyğun hesab edilən xəstələrə dərman resepti yazılır. Onlar dərmanları aptekdən əldə edə və ya evlərinə çatdırılmasını sifariş edə bilərlər.
Bununla belə, şirkət sistemin ChatGPT kimi müstəqil şəkildə müalicə tövsiyələri hazırlayan çatbot olmadığını vurğulayır.
Süni intellekt yalnız həkimlər tərəfindən əvvəlcədən təsdiqlənmiş məhdud sayda sızanaq müalicəsi variantı arasından seçim edə bilir. Daha ağır və ya mürəkkəb hallar isə birbaşa həkimlərə yönləndirilir.
İlk 100 xəstənin reseptlərini iki həkim yoxlayacaq
Proqram süni intellektin tibbi qərarlarının etibarlılığını qiymətləndirmək məqsədilə ciddi nəzarət mexanizmlərini nəzərdə tutur.
İlk 100 xəstə üçün süni intellektin hazırladığı hər bir resept xəstəyə təqdim edilməzdən əvvəl müstəqil şəkildə iki lisenziyalı həkim tərəfindən təsdiqlənməlidir.
Gələcəkdə bu nəzarətin mərhələli şəkildə azaldılması planlaşdırılır. Lakin bunun üçün süni intellektin tövsiyələri ilə həkimlərin qiymətləndirmələri arasında ən azı 95 faiz uyğunluq olmalı və ciddi mənfi hadisə qeydə alınmamalıdır.
Niyə məhz sızanaqların müalicəsi seçilib?
Nolla Health hesab edir ki, sızanaqların geniş yayılması, müalicə ilə bağlı risklərin nisbətən aşağı olması və standartlaşdırılmış müalicə üsullarının mövcudluğu bu sahəni süni intellektin resept yazmaq imkanlarını sınaqdan keçirmək üçün əlverişli başlanğıc nöqtəsinə çevirir.
Şirkətin məlumatına görə, Yuta ştatında 100 mindən çox insan sızanaq problemindən əziyyət çəkir. Lakin onların yalnız təxminən 10 faizi həyatının hər hansı dövründə dermatoloqa müraciət edir.
Dermatoloq qəbuluna yazılmaq istəyən xəstələrin orta gözləmə müddəti isə 61 günə qədər uzana bilir.
Şirkət bildirir ki, dermatologiya üzrə tətbiq indiyədək ABŞ-ın 44 ştatında 175 mindən çox istifadəçi tərəfindən yüklənib.
Həkimlər əvvəllər oxşar tətbiqə etiraz etmişdilər
Yuta ştatında yeni proqram süni intellektə dərman resepti yazmaq səlahiyyətinin verilməsi ilə bağlı müzakirələrin davam etdiyi bir vaxtda istifadəyə verilib.
Ştat yanvar ayında süni intellekt sistemlərinin bəzi xroniki xəstəliklər üzrə mövcud dərman reseptlərini yeniləməsinə icazə verən ABŞ-ın ilk ştatı olmuşdu.
Lakin Doctronic şirkətinin həyata keçirdiyi həmin proqram tibb ictimaiyyətinin ciddi etirazları ilə qarşılaşmışdı.
Yuta Tibbi Lisenziyalaşdırma Şurası aprel ayında ştatın səlahiyyətli orqanlarına ünvanladığı rəsmi məktubda proqramın dərhal dayandırılmasını tələb etmişdi.
Şuranın üzvləri proqramın mövcudluğundan yalnız tətbiq həyata keçirildikdən sonra xəbər tutduqlarını bildirərək reseptlə bağlı qərarların yalnız avtomatlaşdırılmış qiymətləndirmələrə əsaslana bilməyəcəyini müdafiə etmişdilər.
Həkimlərin fikrincə, dərman reseptinin yazılması xəstənin simptomlarının qiymətləndirilməsindən daha mürəkkəb prosesdir. Bu zaman dərmanların əlavə təsirləri, digər preparatlarla qarşılıqlı təsiri, müalicənin effektivliyi və xəstənin mövcud sağlamlıq vəziyyəti kimi çoxsaylı amillər nəzərə alınmalıdır.
Bu səbəbdən həkimlər resept yazılması ilə bağlı qərarların lisenziyalı tibb işçilərinin klinik qiymətləndirməsinə əsaslanmasının vacibliyini vurğulayırlar.
