Ukraynada və Yaxın Şərqdə davam edən hərbi münaqişələr, eləcə də dünyanın müxtəlif bölgələrində müşahidə olunan ekstremal iqlim hadisələri qlobal ərzaq bazarında yeni böhran riskini artırır.
Aztibb.az "Planet today" nəçrinə istinadən yazır ki, beynəlxalq qurumların qiymətləndirmələrinə görə, əsas taxıl və düyü istehsalında yaranan təhlükələr, həmçinin gübrə və yanacaq qiymətlərinin bahalaşması yaxın aylarda ərzaq məhsullarının qiymətlərinin yenidən kəskin artmasına səbəb ola bilər.
Qeyd olunur ki, Qara dəniz bölgəsi əsas risk mənbəyi olaraq qalır. Qlobal buğda ixracının dörddə birindən çoxunu, günəbaxan yağı tədarükünün təxminən üçdə ikisini və qlobal qarğıdalı ticarətinin təxminən 10 faizini Rusiya və Ukrayna təmin edir. Hər iki ölkənin taxıl infrastrukturuna və gəmiçiliyə qarşı həyata keçirdiyi hücumlar fonunda iyul ayında dünya bazarında buğdanın qiyməti 10 faizdən çox artıb. Bu, 2024-cü ildən bəri qeydə alınan ən kəskin aylıq bahalaşma hesab olunur. Halbuki BMT-nin Ərzaq və Kənd Təsərrüfatı Təşkilatı (FAO) iyun ayında buğda qiymətlərində 4 faizdən çox azalma qeydə almışdı.
Avropada müşahidə olunan anomal istilər, quraqlıq və meşə yanğınları da dənli bitkilərin məhsuldarlığını onilliklərin ən aşağı səviyyəsinə endirə bilər. Avstraliyada uzun sürən quraqlıq isə ölkənin əsas ixracatçı ştatlarından birində buğda yığımını təhlükə altına salıb.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, dünya əhalisinin yarıdan çoxunun əsas qida məhsulu olan düyü istehsalı da ciddi təzyiqlə üzləşib. Sakit okeanda temperatur dəyişiklikləri ilə əlaqəli "El Ninyo" fenomeninin güclənməsi Vyetnam, Filippin və dünyanın ən böyük düyü istehsalçısı və ixracatçısı olan Hindistanda quraqlıq riskini artırır. Nəticədə düyünün dünya bazar qiyməti son 18 ayın ən yüksək səviyyəsinə yüksəlib.
Digər tərəfdən, ABŞ-İran arasında artan gərginlik yanacaq və mineral gübrələrin qiymətlərinin bahalaşmasına səbəb olub. Mart ayından etibarən fermerlərin məhsuldarlığı artırmaq üçün istifadə etdikləri əsas gübrələrin qiyməti təxminən 1,5 dəfə artıb. Bu isə gübrədən istifadənin azalmasına və növbəti mövsümdə məhsuldarlığın ciddi şəkildə aşağı düşməsi riskinin yüksəlməsinə gətirib çıxarır.
Beynəlxalq təşkilatların proqnozlarına görə, ABŞ-İran və Rusiya-Ukrayna münaqişələrində mövcud gərginlik davam edərsə, qlobal ərzaq qiymətləri yenidən sürətlə bahalaşa bilər. Belə bir ssenari 2021–2022-ci illərdə pandemiya məhdudiyyətləri və Rusiyanın Ukraynaya qarşı hərbi müdaxiləsi nəticəsində yaşanan qlobal ərzaq böhranının təkrarlanması riskini artırır.
