D vitamini orqanizmdə bir neçə formada mövcuddur. Uzun müddət bu formalar eyni maddənin bir-birini əvəz edə bilən mənbələri kimi qiymətləndirilib. Lakin tədqiqatlar göstərir ki, D2 və D3 vitaminləri orqanizmdə fərqli şəkildə metabolizə olunur.

Aztibb.az "Nutrition Reviews" jurnalına istinadən yazır ki, alimlər klinik sınaqların nəticələrini təhlil edərək D2 vitamininin qəbulu ilə qanda D3 vitamininin səviyyəsinin azalması arasında əlaqə aşkar ediblər. D vitamininin bu iki formasının orqanizmdəki mübadilə proseslərinə niyə fərqli təsir göstərə biləcəyi barədə “İzvestiya” nəşrinin materialında məlumat verilir.

D2 və D3 vitaminləri niyə fərqlənir?

Surrey Universiteti, Con İnnes Elmi-Tədqiqat Mərkəzi və Kvadram Biologiya Elmləri İnstitutunun tədqiqatçılarının araşdırması Nutrition Reviews elmi jurnalında dərc olunub. Müəlliflər 20 tədqiqatı əhatə edən sistematik icmal aparıblar. Onlardan 11-i əsas meta-analizə daxil edilib. Bu tədqiqatlarda D2 vitamini əlavələrinin qanda 25-hidroksivitamin D3-ün konsentrasiyasına təsiri araşdırılıb. Həmin göstərici orqanizmin D vitamini ilə təminatını qiymətləndirmək üçün istifadə olunan əsas göstəricilərdən biridir.

D2 vitamini (erqokalsiferol) və D3 vitamini (xolekalsiferol) orqanizmə daxil olduqdan sonra bir sıra çevrilmələrə məruz qalır. D3 vitamini, həmçinin günəşin ultrabənövşəyi şüalarının təsiri ilə dəridə təbii şəkildə əmələ gəlir. Qaraciyərdə hər iki vitamin müvafiq metabolitlərə — 25-hidroksivitamin D2 və 25-hidroksivitamin D3-ə çevrilir.

D2 vitamini qəbulundan sonra D3-ün səviyyəsi aşağı düşüb

Nəzərdən keçirilən 20 tədqiqatın 18-də D2 vitamini qəbulundan sonra 25-hidroksivitamin D3-ün konsentrasiyasının azaldığı müşahidə olunub. On bir tədqiqatda isə ümumiləşdirilmiş statistik təhlil aparmağa imkan verən məlumatlar mövcud olub.

Meta-analizin nəticələrinə görə, D2 vitamini qəbul edən iştirakçılarda tədqiqatın sonunda 25-hidroksivitamin D3-ün konsentrasiyası nəzarət qrupları ilə müqayisədə orta hesabla təxminən 18 nmol/l aşağı olub. Başlanğıc göstəricilərlə müqayisədə dəyişikliklər nəzərə alındıqda isə fərq təxminən 9 nmol/l təşkil edib.

Tədqiqatın aparıcı müəllifi Emili Braun bildirib:

“Biz müəyyən etdik ki, D2 vitamini əlavələri orqanizmdə D3 vitamininin səviyyəsini faktiki olaraq azalda bilər. Bu, həmin əlavələrin qəbulu ilə bağlı əvvəllər məlum olmayan təsirdir. Tədqiqatın nəticələri göstərir ki, fərdi xüsusiyyətlər nəzərə alınmaqla, əksər insanlar üçün D3 vitamini əlavələri D2 vitamini ilə müqayisədə daha faydalı ola bilər”.

Bununla belə, söhbət D2 vitamininin D3 vitaminini sadəcə orqanizmdən “xaric etməsindən” getmir. D2 vitamini öz metabolitinin — 25-hidroksivitamin D2-nin səviyyəsini artırır və bununla da qanda D vitamininin ümumi göstəricisinə təsir edir.

Bir vitamin forması digərinə niyə təsir göstərə bilər?

Aşkar edilmiş əlaqənin dəqiq mexanizmi hələ müəyyən edilməyib. Müəlliflər bunun D vitamini mübadiləsini tənzimləyən sistemlə əlaqəli ola biləcəyini ehtimal edirlər. D vitamini metabolitlərinin konsentrasiyası artdıqda orqanizm onların sonrakı çevrilməsini və xaric edilməsini sürətləndirə bilər. Buna görə də D2 vitaminindən əmələ gələn birləşmələrin səviyyəsinin yüksəlməsi orqanizmdə artıq mövcud olan 25-hidroksivitamin D3-ün parçalanma sürətinə potensial olaraq təsir göstərə bilər.

Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, mövcud məlumatlar bu mexanizmi qəti şəkildə izah etmək üçün kifayət deyil. D vitamininin iki formasının qarşılıqlı təsirini xüsusi olaraq araşdıran əlavə tədqiqatlara ehtiyac var.

D2 vitamini fərqli təsir göstərir, lakin bu, onun faydasız olduğu demək deyil

D2 vitamini qəbulundan sonra 25-hidroksivitamin D3-ün səviyyəsinin azalması D2 vitamininin bioloji təsir göstərmədiyi anlamına gəlmir. O, öz metabolitinin miqdarını artırır və qanda D vitamininin ümumi göstəricisinin yüksəlməsinə səbəb ola bilər.

Bununla yanaşı, əvvəlki tədqiqatlar göstərib ki, D3 vitamini ümumilikdə 25-hidroksivitamin D-nin ümumi konsentrasiyasını artırmaq baxımından daha təsirlidir və bu göstəricinin yüksəlmiş səviyyəsini daha uzun müddət qoruyur. Buna görə də iki vitamin forması arasındakı fərq birinin “təsirli”, digərinin isə “təsirsiz” olması ilə məhdudlaşmır. Əsas fərq onların orqanizmdəki mübadilə xüsusiyyətlərindədir.

Hələ hansı suallar cavabsız qalır?

Açıq qalan əsas sual D2 vitamini qəbulundan sonra 25-hidroksivitamin D3-ün səviyyəsinin azalmasının müstəqil klinik əhəmiyyət daşıyıb-daşımamasıdır. Aparılmış meta-analiz statistik əlaqəni göstərsə də, bu dəyişikliklərin sağlamlığın pisləşməsinə səbəb olub-olmadığını müəyyən etməyə imkan vermir.

Müəlliflərin qeyd etdiyinə görə, ilkin tədqiqatların əksəriyyəti D2 və D3 vitaminləri arasındakı qarşılıqlı təsiri öyrənmək üçün xüsusi olaraq hazırlanmayıb. Buna görə də hər iki vitamin formasının mübadilə xüsusiyyətlərini anlamaq, eləcə də aşkar edilmiş fərqlərin xəstəliklərin profilaktikası və ya müalicəsi baxımından əhəmiyyətini müəyyənləşdirmək üçün əlavə araşdırmalar aparılmalıdır.

Professor Martin Uorren bildirib:

“D vitamini çatışmazlığı ictimai səhiyyə üçün ciddi problem olaraq qalır. Bu problem xüsusilə qış aylarında, əhali arasında D vitamini çatışmazlığının əhəmiyyətli dərəcədə artdığı dövrdə daha qabarıq şəkildə özünü göstərir”.

Beləliklə, tədqiqatın nəticələri D2 və D3 vitaminlərinin orqanizmdəki metabolik proseslər baxımından tamamilə bir-birini əvəz edən maddələr hesab edilə bilməyəcəyini göstərir. Bununla belə, araşdırma D2 vitamininin zərərli olduğunu və ya onun qəbulunun mütləq sağlamlıq üçün mənfi nəticələrə səbəb olacağını sübut etmir.