Həkimlərin sözlərinə görə, həyatın hər mərhələsində mütləq diqqət yetirilməli olan və təxirə salınmamalı tibbi müayinələr var. Lakin sığorta şirkəti "Aflac"ın 2025-ci ildə apardığı sorğuya əsasən, amerikalıların təxminən 90 faizi tövsiyə olunan müayinələrdən müntəzəm şəkildə keçmir.
Aztibb.az "The Independent" nəşrinə istinadən yazır ki, profilaktik müayinələr xərçəng, ürək-damar xəstəlikləri və nevroloji xəstəliklər də daxil olmaqla bir sıra xəstəliklərin erkən aşkarlanmasında mühüm rol oynayır. Bir çox geniş yayılmış xəstəliklərin skrininq müayinələri tibbi sığorta tərəfindən qarşılanır.
Tibbi sığortası olmayan və xərçəng və ya digər xəstəliklərlə bağlı müayinədən keçmək istəyən şəxslər üçün ABŞ-ın bütün 50 ştatında ödənişsiz və ya aşağı qiymətli proqramlar mövcuddur. ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzləri (CDC) və Prevent Cancer Foundation kolorektal, süd vəzi, ağciyər, prostat və uşaqlıq boynu xərçənginin skrininqi ilə bağlı resursların siyahısını təqdim edir.
“Profilaktik müayinələr tibbdə sahib olduğumuz ən güclü vasitələrdən biridir. Xəstəlikləri erkən mərhələdə aşkar etdikdə, bir çox hallarda müalicə üçün daha çox seçimimiz olur və nəticələr daha yaxşı olur”, — Texas Universitetinin Tibb Filialının klinik professor köməkçisi, doktor Çarlz Vanq bildirib.
0–2 yaş
Körpələr doğulduqdan bir neçə dəqiqə sonra, daha sonra isə həyatlarının ilk 24–48 saatı ərzində bir neçə dəfə müayinədən keçirilir.
ABŞ Xəstəliklərə Nəzarət və Profilaktika Mərkəzlərinin məlumatına görə, doğuşdan sonrakı skrininq zamanı həkimlər adətən körpənin dabanından qan nümunəsi götürərək nadir genetik və hormonal xəstəlikləri müəyyənləşdirirlər.
Amerika Pediatriya Akademiyasının tövsiyələrinə əsasən, körpələr ilk il ərzində pediatr tərəfindən mütəmadi ümumi sağlamlıq müayinəsindən keçməlidirlər. Bu müayinələr adətən doğuşdan sonrakı ilk həftədə, daha sonra isə 1, 2, 4, 6 və 9 aylıqda aparılır.
Həkimlər uşağın görmə və eşitmə qabiliyyətini, bədən çəkisini, boyunu, cinsiyyət orqanlarını, davranışını və hərəkətlərini qiymətləndirirlər.
Bundan əlavə, müəyyən yaş mərhələlərində peyvəndlər də tövsiyə olunur. Məsələn, hepatit B peyvəndinin ilk dozası doğuş zamanı, suçiçəyi və qızılca-parotit-məxmərək (MMR) peyvəndlərinin ilk dozaları isə uşağın bir yaşı tamam olduqda vurulur.
Uşağın bir yaşı tamam olduqdan sonra 15 və 18 aylıqda, eləcə də təxminən 2 yaşında tibbi müayinələr aparılmalıdır. Autizm üzrə qiymətləndirmə isə adətən 18 və 24 aylıqda həyata keçirilir.
3–12 yaş
Üç yaşdan sonra uşaqlar üçün ildə bir dəfə tibbi müayinə standart hesab olunur.
Bu müayinələr çox vaxt uşaqların yay tətilindən sonra məktəbə qayıtdığı dövrdə aparılır. Müayinə zamanı ürək döyüntüsü və qan göstəriciləri yoxlanılaraq qurğuşun zəhərlənməsi və anemiya kimi problemlər araşdırılır.
Həkimlər həmçinin uşağın bədən kütlə indeksini (BKİ) qiymətləndirirlər. Bu göstərici uşağın boyuna nisbətən sağlam çəkiyə malik olub-olmadığını müəyyənləşdirməyə kömək edir.
Bu yaş dövründə görmə, eşitmə və diş müayinələri də hər il aparılmalıdır.
13–17 yaş
Yeniyetməlik dövrü ilə birlikdə yetkinlik yaşına keçid başlayır və bununla yanaşı alkoqol istifadəsi və cinsi aktivlik kimi risklər də gündəmə gələ bilər.
Yerli qanunvericilikdən asılı olaraq, yeniyetmələr valideynlərinin icazəsi olmadan narkotik və alkoqol istifadəsi, eləcə də cinsi yolla ötürülən infeksiyalarla bağlı skrininqdən keçə bilərlər.
ABŞ Səhiyyə və İnsan Xidmətləri Departamenti yeniyetmələr üçün psixi sağlamlıq skrininqlərini də tövsiyə edir. Bu qiymətləndirmələr adətən pediatrlar tərəfindən aparılır.
ABŞ-da yeniyetmələr arasında depressiya pandemiyadan əvvəl də artmaqda idi. Narkotik İstifadəsi və Sağlamlıq üzrə Milli Sorğunun məlumatına görə, 2025-ci ildə yeniyetmələrin təxminən 15 faizində ağır depressiya müşahidə olunub.
18–39 yaş
Erkən yetkinlik dövründə xroniki xəstəliklərin yaranma riski artır. 18 yaşdan yuxarı bütün şəxslərə ümumi sağlamlıq vəziyyətini qiymətləndirmək üçün ildə bir dəfə fiziki tibbi müayinədən keçmək tövsiyə olunur.
Xolesterinin səviyyəsi 18 yaşdan etibarən hər beş ildən bir yoxlanılmalıdır. Yüksək xolesterin diabet riskini artırır.
CDC-nin araşdırmalarına görə, 2022-ci ildə 18–34 yaşlı amerikalıların yarıdan çoxunda ən azı bir xroniki xəstəlik olub. Bunlara piylənmə, depressiya və yüksək arterial təzyiq də daxildir.
18 yaşdan etibarən insanlara dəridə xərçəng əlamətlərinin olub-olmadığını mütəmadi yoxlamağa başlamaq tövsiyə edilir.
CDC-nin məlumatına görə, uşaqlıq boynu xərçənginin əlamətlərini müəyyənləşdirmək üçün PAP-smear müayinəsinə qadınlarda 21 yaşdan etibarən başlanması tövsiyə olunur.
40–64 yaş
40 yaşdan sonra insanlar erkən yetkinlik dövründə başlanmış müayinələri davam etdirməli, eyni zamanda bir sıra mühüm əlavə skrininqlərdən keçməlidirlər.
Amerika Xərçəng Cəmiyyətinin tövsiyələrinə əsasən, qadınlar süd vəzi xərçənginin erkən aşkarlanması üçün 40 yaşdan etibarən hər il mammoqrafiya müayinəsindən keçməlidirlər.
Həm kişilər, həm də qadınlar 45 yaşdan etibarən kolorektal xərçəng üzrə skrininqdən keçməlidirlər. Son illərdə daha gənc yaşlarda insanların bu xəstəlikdən ölməsi hallarının artdığı bildirilir. Ailədə kolorektal xərçəng riski varsa, skrininqə daha erkən yaşda başlanmalıdır.
50 yaşdan sonra xəstəliklərin yaranma riski artır və buna uyğun olaraq tövsiyə olunan müayinələrin sayı da çoxalır. Həkimlər hər 10 ildən bir eşitmə müayinəsi, həmçinin sümük sıxlığının yoxlanılmasını və prostat vəzinin skrininqini tövsiyə edirlər.
Bununla belə, Cleveland Clinic prostat xərçəngi riski yüksək olan kişilərin müayinəyə daha erkən — 45 yaşdan başlamalı olduğunu bildirir.
65 yaş və yuxarı
65 yaşdan etibarən amerikalılara hər il Alzheimer xəstəliyi və digər demensiya formaları üzrə skrininqdən keçmək tövsiyə olunur.
Bəzi həkimlər bu yaşda qadınlara qarın aortası anevrizması — qarın boşluğundan keçən aortanın divarında yaranan genişlənmə və ya qabarmanın aşkarlanması üçün müayinə olunmağı tövsiyə edirlər.
Bu anevrizma daha çox siqaret çəkmə tarixçəsi olan qadınlarda müşahidə olunur. Lakin riskin daha yüksək olduğu kişilər üçün skrininqə 50 yaşdan etibarən başlanması tövsiyə edilir.
