Plastiklərdəki üç kimyəvi maddənin birgə təsiri xərçənglə əlaqəli genləri aktivləşdirir      
21.10.2026 10:00

Adi plastiklərin tərkibində olan üç kimyəvi maddə aşağı dozalarda ayrı-ayrılıqda sınaqdan keçirildikdə insan süd vəzisi toxumasına ciddi təsir göstərməyib. Lakin eyni dozada birlikdə tətbiq edildikdə onlar toxumanın inkişafını pozub və invaziv lobulyar karsinoma (1975-ci ildən bəri yayılması iki dəfədən çox artan süd vəzisi xərçəngi növü) ilə əlaqəli genləri aktivləşdirib.

Aztibb.az "Proceedings of the National Academy of Sciences" jurnalına istinadən yazır ki, Tufts Universiteti Tibb Məktəbi və Boston Universitetinin alimləri tərəfindən aparılan araşdırmada bisfenollar ailəsinə aid olan BPA, BPS və BPF maddələri sınaqdan keçirilib. BPS və BPF maddələri BPA-nın yaxın analoqlarıdır və "BPA-sız" nişanlı məhsullarda tez-tez onların birindən istifadə olunur.

Tədqiqatın vacibliyi ondan ibarətdir ki, təhlükəsizlik sınaqları adətən bir kimyəvi maddəni ayrı-ayrılıqda yoxlayır, lakin real həyatda insanların 95 faizindən çoxunun bədənində eyni vaxtda hormonal balansı pozan bir neçə maddə mövcud olur.

Əsas eksperiment üçün hüceyrələr süd vəzisinin kiçildilməsi əməliyyatı keçirmiş altı sağlam qadından götürülüb. Tədqiqatçılar amerikalıların sidiyində aşkar edilən bisfenol səviyyələrinə əsaslanaraq aşağı doza seçiblər.

Hər üç maddə eyni vaxtda tətbiq edildikdə toxumalarda hüceyrələrarası əlaqələr zəifləyib, nizamlı hüceyrələr öz formasını dəyişərək hərəkətli hala gəlib ki, bu da əvvəlki tədqiqatlarda xərçəng hüceyrələrinin davranışı ilə əlaqələndirilirdi. Müalicə olunan toxumalarda 712 genin aktivliyi artıb, 469 genin aktivliyi isə azalıb.

Sınaqlar bisfenolların birbaşa süd vəzisi xərçənginə səbəb olduğunu qəti sübut etmir, lakin onların eyni vaxtda təsirinin risk faktorlarını artırdığını göstərir. Tədqiqatçılar vurğulayırlar ki, təkbaşına zərərsiz görünən kimyəvi maddə digər maddələrlə birləşdikdə fərqli reaksiyalar verə bilər, bu səbəbdən təhlükəsizlik sınaqları insanların real həyatda rastlaşdığı kombinasiyaları əks etdirməlidir.

Səadət Abdullayeva
Müəllifin digər yazıları
ÇOX OXUNANLAR
Anar Bayramov səhiyyə naziri təyin edilib
       Azərbaycanlı həkim beynəlxalq nüfuza malik fəxri ada layiq görülüb             
TƏBİB Səhiyyə Nazirliyinin tabeliyinə verilib
Teymur Musayev səhiyyə naziri vəzifəsindən azad edilib, Baş nazirin müavini təyin olunub
Cərrah-transplantoloq Kamran Beydullayev - Peşəkar həkimlərimizi tanıyaq! 
İnfarktdan sonra ürəyi zədələnmələrdən qorumağın yolu tapılıb   
Uşaq cərrahı Günel Əmiraslanova Şəki Bonum Medicalda pasiyentləri qəbul edəcək
Tədris Cərrahiyyə Klinikasında laparoskopik sol tərəfli hemikolektomiya əməliyyatı uğurla icra olunub
 Mərkəzi Neftçilər Xəstəxanasının həkim-ginekoloqu beynəlxalq konfransda poster təqdim edib   
 ATU-da “III Pediatrik Otorinolarinqologiya” konfransı keçirilib   
 ATU tələbəsi IAC 2026-da ölkəmizi uğurla təmsil edib   
 Azərbaycan Tibb Universitetinin kollektivi Sumqayıtda məzun şəhidlərin məzarlarını ziyarət edib   
Tədris Cərrahiyyə Klinikasında diz oynağında yaranmış septik artrit səbəbilə cərrahi əməliyyat icra olunub
 Mərkəzi Gömrük Hospitalı gələcəyin tibb mütəxəssislərinin yetişdiyi klinik tədris baza   
 Azərbaycan Tibb Universiteti ilə “AzerMDS” arasında əməkdaşlığın yeni mərhələsi başlayır