Hipertoniya, diabet və siqaretçəkmənin birlikdə olması yetkinlik dövründə demensiya olmadan yaşanan həyat müddətinin təxminən 13 il azalması ilə əlaqələndirilib.

Aztibb.az "Medical Xpress"ə istinadən yazır ki, bununla bağlı tədqiqata 12 409 nəfər daxil edilib və iştirakçılar orta hesabla 26 ildən çox müddət ərzində izlənilib. Bu müddət ərzində 3008 iştirakçıya demensiya diaqnozu qoyulub, daha 5238 nəfər isə demensiya diaqnozu almadan dünyasını dəyişib.

Tədqiqatın əvvəlində alimlər üç əsas risk faktorunu qiymətləndiriblər: yüksək arterial təzyiq, diabet və hazırda siqaret çəkmə.

Bu risk faktorlarının heç biri olmayan insanların 55 yaşdan sonra demensiyasız gözlənilən ömür müddəti 30,1 il təşkil edib. Üç faktorun hamısının olduğu insanlarda isə bu göstərici 17,5 ilə qədər azalıb.

Üç risk faktorunun birlikdə olması demensiya hallarının heç bir risk faktoru olmayanlarla müqayisədə 2,69 dəfə daha çox olması ilə əlaqələndirilib. Demensiya inkişaf etməzdən əvvəl ölüm ehtimalı isə 5,61 dəfə yüksək olub.

Alimlər müəyyən ediblər ki, risk faktorlarının hər birinin əlavə olunması koqnitiv funksiyaların qorunduğu həyat müddətinin ardıcıl şəkildə azalması ilə əlaqəlidir.

85 yaşda fərq daha aydın görünür

85 yaşa çatdıqda üç risk faktorundan heç birinə malik olmayan iştirakçıların 35 faizində demensiya müşahidə olunmayıb. Bu göstərici hər üç risk faktorunun olduğu qrupda cəmi 7 faiz təşkil edib.

Qadınlar bütün qruplarda kişilərlə müqayisədə orta hesabla daha uzun müddət demensiyasız yaşayıblar. Qaradərili iştirakçılarda isə demensiyasız həyat müddəti ağdərili iştirakçılara nisbətən daha qısa olub. Bu fərq xüsusilə damar risklərinin yüksək olduğu qruplarda nəzərə çarpıb.

Maraqlı məqam isə ondan ibarətdir ki, 95 yaşa qədər yüksək risk qrupunda demensiya diaqnozu qoyulan insanların ümumi payı daha aşağı görünə bilər. Tədqiqatçılar bunu "rəqabətli ölüm" effekti ilə izah edirlər. Belə ki, ağır damar problemləri olan insanların bir qismi demensiyanın daha çox rast gəlindiyi yaşlara qədər yaşamaya bilər.

Tədqiqat nəticəsi nə deyir?

Alimlər vurğulayırlar ki, nəticələr üç risk faktoru olan hər bir insanın mütləq 13 il sağlam həyat itirəcəyi anlamına gəlmir. Tədqiqat müşahidə xarakterli olub və ayrı-ayrı insanlar üçün dəqiq nəticə proqnozlaşdırmır. O, yalnız müxtəlif qruplar arasında statistik əlaqəni göstərir.

Tədqiqatın digər məhdudiyyəti orta yaşda damar risklərinin yalnız bir dəfə qiymətləndirilməsidir. Sonrakı illərdə iştirakçılar siqareti tərgidə, hipertoniyanı müalicə edə və ya əksinə, yeni xəstəliklər əldə edə bilərdilər.

Bununla belə, araşdırmanın nəticələri arterial təzyiqin və qan şəkərinin nəzarətdə saxlanılması, həmçinin siqaretdən imtina ilə bağlı mövcud tövsiyələri dəstəkləyir.

Bu tədbirlər yalnız ürək-damar xəstəliklərinin profilaktikası baxımından deyil, beyin sağlamlığının və koqnitiv funksiyaların uzun müddət qorunması baxımından da əhəmiyyətli ola bilər.