Nitq qüsurlarının səbəbləri arasında ilk növbədə doğuş travmaları, ata-ana arasında olan qan qohumluğu, sosial fon, yəni evdə valideynlərin müxtəlif dildə danışması çoxluq təşkil edir.
Bu barədə Aztibb.az-a “Loqos” Psixoloji və Nitq İnkişaf Mərkəzinin Gəncə filialının loqopedi Bəxtiyar Qasımov müsahibə verib.
Daha bir vacib səbəb cizgi filmlərində olan işıq effektləri və hərəkət dinamikasıdır ki, bunlar da nitqin inkşafını ləngidir.
- Analar daha çox nələrə diqqət etməlidir?
- Analar bir sıra məsələlərdə çox diqqətli olmalıdır:
- Uşaq üç aylığında səsə reaksiya vermir, başını çevirmirsə;
- 4-6 ayında "b","p" kimi səsləri səsləndirmirsə;
- 7 aylığında ətrafa reaksiya vermirsə (yəni uşağa acıqlanan zaman ağlamır, güldürərkən gülmürsə);
- 9-10 aylığında kiçik hecaları söyləmirsə, uşaqda nitqin inkşafı ləngiyir, yaxud gələcəkdə qüsurlu nitq formalaşır.
- Məlumdur ki, nitqi qüsurlu olan insanlarda özünəinam hissi də zəif olur. Nitq qüsurları nə vaxtdan başlayır? Neçə forması vardır?
- Adətən nitqin qüsurlu olmasına uşaq yaşlarda daha çox təsadüf edilir.
Uşaqlarda onun bir neçə formasına rast gəlinir:
- Alaliya - baş beynin hər hansı bir hissəsinin inkşafdan qalması və yaxud patologiyası səbəbindən nitqin olmaması.
- Dizartriya - mərkəzi sinir sistemindəki güclü zədələnmələr nəticəsində baş verir və uşaqlarda tənəffüs zamanı sözün bir hissəsi tamamilə itir.
- Dislaliya - sözlərdə hərflərin istifadəsi dəyişir.
Bəzən dizartriyaları dislaliyalarla səhv salırlar, lakin dizatriyalarda sözün bir hissəsi itir, dislaliyalarda isə hərf dəyişdirilir.
- Rinolaliya - burun-udlaqda adenoidlər və ya burun çəpərində yaranan əyrilik nəticəsində sait səslər ağızdan yox burundan ifadə olunur (tın-tın danışma).
- Loqonevroz (kəkələmə) - söz axını, səs tembri, yaxud heca ritminin pozulmasıdır ki, bu forma getdikcə ağırlaşmağa meyilli olur.
- Uşaqlarda nitq qüsurları özünü hansı formada büruzə verir?
- İki formada ozünü göstərir: bioloji və sosioloji formada
Bioloji forma anadagəlmə olur. Hamiləlik zamanı ananın keçirdiyi infeskion xəstəliklər, doğuş zamanı alınan baş-beyin tramvaları və doğuşdan sora qazanılan xəstəliklər uşaqlarda nitq qüsurlarının yaranmasına gətirib çıxarır.
Sosioloji faktorlar isə nitqin düzgün tərbiyə olunmamasıdır.
Bunlara aiddir:
1. Ailələrdə ikidillilik;
2. Uşağın saatlarla televiziya qarşısında vaxt keçirməsi;
3. Nənə və babanın uşaqla uşaq dilində danışması və sair.
