Alimlər Altsheymer xəstəliyindən əziyyət çəkən bir pasiyentin beynində bir-birinə bitişik sahələr arasında kəskin fərq aşkar ediblər: müalicədən sonra amiloid lövhələrinin demək olar ki, yox olduğu nahiyələrdə tau zülalının patoloji yığıntıları və toxuma zədələnməsinin əlamətləri əhəmiyyətli dərəcədə az olub.

Aztibb.az JAMA nəşrinə istinadən yazır ki, nəticələr amiloidin aradan qaldırılmasının xəstəliyin sonrakı inkişafına təsir göstərə biləcəyi ehtimalını dəstəkləyir. Bəs niyə bir klinik hadisə tədqiqatçıların diqqətini cəlb edib, bu iki zülal arasında hansı əlaqə var və müalicənin effektivliyi barədə hələlik hansı nəticələrə gəlmək olmaz? 

Beynin səthində qırışlar və şırımlar növbələşir. Qırışlar səthdən yuxarı qalxan büküşlər, şırımlar isə onların arasındakı çökəkliklərdir. Adətən, bunlar beynin quruluş xüsusiyyətləri kimi nəzərdən keçirilir. Lakin bu tədqiqatda həmin nahiyələr arasındakı fərqlər müalicənin nəticələrinin eyni olmadığını müəyyənləşdirməyə kömək edib.

Beləliklə, özünəməxsus bir mozaika yaranıb: eyni beyində xəstəliyin müxtəlif dərəcədə təzahür etdiyi sahələr yanaşı yerləşib. Bu mənzərə amiloidin uğurla aradan qaldırıldığı nahiyələrdə baş verənləri onun qaldığı sahələrdəki dəyişikliklərlə müqayisə etməyə imkan verib.

Müxtəlif funksiyaları olan iki zülal

Bu tapıntının əhəmiyyətini anlamaq üçün Altsheymer xəstəliyinin iki səciyyəvi əlamətini — amiloid lövhələrini və tau zülalının dolaşıq yığıntılarını başa düşmək lazımdır.

Beta-amiloid zülalın bir parçasıdır. Xəstəlik zamanı o, sinir hüceyrələri arasında toplana və lövhələr əmələ gətirə bilər. Bu yığıntılar beynin fəaliyyətinin pozulması ilə əlaqəlidir, lakin özlüyündə beyində baş verən bütün dəyişiklikləri izah etmir.

Tədqiqatçılar uzun müddətdir ki, amiloidin toplanmasının sonradan tau patologiyasının inkişafı üçün şərait yaratması ehtimalını araşdırırlar. Əgər belə bir əlaqə mövcuddursa, amiloid lövhələrinin aradan qaldırılması xəstəliyin digər mərhələlərinə də təsir göstərə bilər.

Bu əlaqəni birbaşa insan toxumalarında yoxlamaq asan deyil. Canlı insan üzərində aparılan müayinələr mühüm məlumatlar versə də, ölümündən sonra aparılan tədqiqatlar patoloji dəyişikliklərin beyində necə paylandığını daha ətraflı araşdırmağa imkan yaradır. Amiloidə qarşı terapiya almış pasiyentlərdə bu cür müşahidələrin sayı hələlik nisbətən azdır.

Klinik sınağın bir iştirakçısının hekayəsi

Kişidə Altsheymer xəstəliyi ilə əlaqəli orta dərəcəli koqnitiv pozuntular aşkar ediləndə onun yaşı 50–60 arasında olub. Bu, yaddaş və digər idrak funksiyaları ilə bağlı problemlərin artıq nəzərə çarpdığı, lakin hələ tam formalaşmış demensiya səviyyəsinə çatmadığı bir vəziyyətdir.

Pasiyent amiloidə qarşı yönəlmiş adukanumab preparatının klinik sınağında iştirak edib. Dörd il yarım ərzində ona preparatın 30 dozası tətbiq olunub.

Sonuncu inyeksiyadan təxminən dörd il sonra kişi vəfat edib. Həmin vaxta qədər ilk simptomların meydana çıxmasından on ildən çox vaxt keçmişdi. O, beyninin elmi tədqiqat üçün bağışlanmasını vəsiyyət edib və beyin toxumaları Pensilvaniya Universitetinin Neyrodegenerativ Xəstəliklərin Tədqiqi Mərkəzinə təhvil verilib.