İnsan hipokampının hüceyrə səviyyəsində araşdırılması depressiya ilə yeni neyronların yaranması, yaddaş mexanizmləri, stressə cavab və iltihab arasında əlaqə olduğunu ortaya qoyub.
Aztibb.az "Nature Medicine" jurnalına istinadən yazır ki, bununla bağlı araşdırma depressiyanın beyində daha mürəkkəb dəyişikliklərlə müşayiət olunduğunu göstərir. Alimlər insanın hisslərinə, düşüncəsinə, yuxusuna, yaddaşına və stresslə mübarizə qabiliyyətinə təsir edən bu xəstəliyin yalnız bir səbəblə izah edilə bilməyəcəyini vurğulayırlar.
Əvvəllər depressiyanın əsasən serotonin kimi neyrotransmitterlərin çatışmazlığı ilə əlaqəli olduğu düşünülürdü. Yeni nəticələr isə göstərir ki, xəstəlik neyronların dəyişən mühitə və stressə uyğunlaşma qabiliyyətinə də təsir edə bilər.
Kolumbiya Universitetinin professoru Maura Dyupontun sözlərinə görə, yeni neyronların yaranması qabiliyyətinin zəifləməsi depressiyadan əziyyət çəkən insanların stressə və ətraf mühitdəki dəyişikliklərə uyğunlaşmaq imkanlarını azalda bilər.
Hipokamp yaddaş və emosiyaların əlaqələndirilməsində mühüm rol oynayır
Beyin hüceyrələrinin əksəriyyəti doğuşdan əvvəl formalaşsa da, hipokamp yetkinlik dövründə də müəyyən miqdarda yeni hüceyrələr yarada bilir. Beynin bu sahəsi şəxsi xatirələrin yadda saxlanılmasında və onların emosiyalarla əlaqələndirilməsində mühüm rol oynayır.
Hipokamp həmçinin bir-birinə bənzəyən hadisələri bir-birindən ayırmağa kömək edir. Bu qabiliyyət pozulduqda insan keçmişdə yaşadığı mənfi təcrübələri indiki hadisələrlə qarışdıra bilər. Məsələn, dostunun sadəcə yorğun və sakit olmasını onun özünə qarşı küsməsi kimi qəbul edə bilər.
Professor Dyupont qeyd edir ki, depressiyadan əziyyət çəkən pasiyentlərdə mənfi xatirələri müsbət xatirələrdən daha asan yada salmaq kimi bir xüsusiyyətə tez-tez rast gəlinir.
495 mindən çox hüceyrə nüvəsi araşdırılıb
Tədqiqatçılar ağır depressiya kimi də tanınan böyük depressiv pozuntu diaqnozu olan şəxslərin və psixiatrik diaqnozu olmayan insanların hipokamp toxumasından alınmış nümunələri müqayisə ediblər.
Araşdırmanın əsas hissəsində 19 sağlam şəxsdən və depressiyası olan 11 nəfərdən götürülmüş 495 037 hüceyrə nüvəsi təhlil edilib. Alimlər müxtəlif hüceyrələrdə hansı genlərin aktiv olduğunu, onların beyində necə yerləşdiyini və hansı zülalları istehsal etdiyini araşdırıblar.
Nəticələr depressiyanın yalnız beyindəki kimyəvi maddələrin balansı ilə məhdudlaşmadığını, neyronların yenilənməsi, yaddaşın işlənməsi, stressə uyğunlaşma və iltihabi proseslərlə əlaqəli daha geniş bioloji dəyişikliklər fonunda baş verə biləcəyini göstərir.
