Elm və Təhsil Nazirliyinin Canlı Sistemlərin Tədqiqi İnstitutunun elmi işçisi, dissertant Afaq Nurullayeva radioproteksiya sahəsində apardığı tədqiqatlarla mühüm elmi nəticələr əldə edib. Onun araşdırmaları CRMP2 zülalının radioprotektiv təsir göstərərək qamma-şüalanmanın (γ-şüalanmanın yaratdığı genetik zədələnmələri üç dəfə azaltdığını ortaya qoyub.
İnstitutdan Aztibb.az-a bildirilib ki, aparılan eksperimental tədqiqatlar kobalt-60 mənbəyindən birdəfəlik 8 Qrey dozada γ-şüalanmaya məruz qalan siçovullar üzərində həyata keçirilib. Nəticələr göstərib ki, şüalanma sümük iliyi hüceyrələrində nüvə anomaliyalarının səviyyəsini beş dəfədən çox artırır. Kollapsin cavab mediator zülalı-2 (ing. Collapsin Response Mediator Protein-2, CRMP2) şüalanmadan öncə tətbiq edildikdə isə həmin genetik zədələnmələrin səviyyəsi nəzarət qrupu ilə müqayisədə təxminən üç dəfə azalıb. Eyni zamanda, şüalanmanın törətdiyi klinik əlamətlər — çəki itkisi, iştahasızlıq və mədə-bağırsaq pozuntuları — CRMP2 tətbiq edilən qrupda daha yüngül müşahidə olunub.
Tədqiqatın diqqətçəkən nəticəsi ondan ibarətdir ki, zülal beyin mədəciyinə yeridilsə də, qoruyucu təsir bədənin uzaq nöqtəsində — sümük iliyində qeydə alınıb. Bu, mərkəzi sinir sistemindən periferik toxumalara ötürülən qoruyucu siqnal mexanizminin — bir növ “beyin–bədən oxu”nun mövcudluğuna işarə edir və radioproteksiya sahəsində yeni elmi istiqamət açır.
Tədqiqatın nəticələri CRMP2-nin HSP70 zülalı ilə bağlı stres-cavab mexanizmləri vasitəsilə radioprotektiv təsir göstərə biləcəyini ortaya qoyur. Alimlərin fikrincə, bu üsul gələcəkdə radiasiya təhlükəsi olan sahələrdə, o cümlədən neft-qaz sənayesi, nüvə texnologiyaları və kosmik tədqiqatlarda, həmçinin xərçəng şüa terapiyası zamanı sağlam toxumaların qorunmasında tətbiq perspektivinə malikdir. Əldə olunan nəticələr radioproteksiya sahəsində yeni elmi yanaşmaların inkişafı və γ-şüalanmanın orqanizmə təsirinin azaldılması istiqamətində mühüm addım kimi qiymətləndirilir.
Qeyd edək ki, layihənin elmi nəticələri ilə əlaqədar həmmüəllifləri Arif-Ala Mehdiyev, Afaq Nurullayeva və Elşad Şamilov olan “Heyvanlarda dihidropirimidinazaoxşar zülal-2-nin (CRMP2) intraserebral yeridilməsinə əsaslanan radioproteksiya üsulu” adlı ixtira üzrə EA 049754 nömrəli Avrasiya Patenti də əldə edilib.
