Ay milyardlarla il ərzində Günəşdən gələn yüksək sürətli yüklü hissəciklər axınının – Günəş küləyinin təsiri altında qalıb. Lakin yeni tədqiqat göstərir ki, Ayın Yerə baxan və görünməyən tərəfləri eyni kosmik şəraitdə olmayıb. Alimlərin fikrincə, bu fərqin əsas səbəbi Yerin maqnit sahəsidir.
Aztibb.az xəbər verir ki, nəticələri "Nature Geoscience" jurnalında dərc olunan araşdırma Çinin "Çanqe-6" missiyasının Ayın görünməyən tərəfindən Yerə gətirdiyi torpaq nümunələri əsasında aparılıb. Məhz bu nümunələr sayəsində alimlər ilk dəfə olaraq Ayın hər iki yarımkürəsinin Günəş küləyinin təsirinə necə məruz qaldığını birbaşa müqayisə edə biliblər.
Tədqiqat zamanı Ay torpağında Günəş küləyinin "izləri" araşdırılıb. Məlum olub ki, Ayın görünməyən tərəfində Günəşdən gələn hissəciklər torpağın daha dərin qatlarına nüfuz edib. Bu isə həmin hissəciklərin daha yüksək enerjiyə malik olduğunu göstərir. Yerə baxan tərəfdə isə Yerin maqnit sahəsi Günəş küləyinin bir hissəsini zəiflədərək onun təsirini azaldıb.
Alimlər hesab edirlər ki, Yerin maqnitosferi bir növ qoruyucu sipər rolunu oynayıb. Nəticədə Ayın görünən tərəfi milyardlarla il ərzində daha zəif enerji daşıyan hissəciklərlə qarşılaşıb, görünməyən tərəf isə Günəş küləyinin daha güclü təsirinə məruz qalıb.
Bu kəşf yalnız Ayın geoloji tarixini anlamaq baxımından deyil, həm də gələcək kosmik missiyalar üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Alimlər Ayda baza yaradılması və uzunmüddətli insan missiyalarının planlaşdırılması zamanı radiasiya risklərinin qiymətləndirilməsində bu məlumatların nəzərə alınmasının vacibliyini bildirirlər.
İnsan sağlamlığı baxımından da tədqiqat maraq doğurur. Günəş küləyi və digər kosmik radiasiya mənbələri Yerin maqnit sahəsi və atmosferi tərəfindən böyük ölçüdə zəiflədildiyi üçün gündəlik həyatda insanlar üçün təhlükə yaratmır. Lakin bu təbii qoruyucu qatların olmadığı Ay və digər kosmik mühitlərdə yüksək enerjili hissəciklər astronavtların sağlamlığı üçün ciddi risk hesab olunur. Belə radiasiya uzunmüddətli təsir zamanı DNT zədələnməsinə, xərçəng riskinin artmasına, sinir sistemi və ürək-damar sistemində dəyişikliklərə səbəb ola bilər.
Mütəxəssislər hesab edirlər ki, Ayın müxtəlif bölgələrində radiasiya səviyyəsinin daha dəqiq öyrənilməsi gələcəkdə astronavtların təhlükəsizliyini artıracaq qoruyucu texnologiyaların hazırlanmasına da töhfə verəcək.
